Archivo de la categoría: Artigos

1[14]1 E O CONTEXTO SOCIAL

Autor: Alberte Momán Noval


Para contextualizar 1 [14]1, debo remontarme ao ano 2012, concretamente á saída do prelo de Vattene!, unha micronovela distópica coa que comezaba a perfilar as bases dunha narrativa fantástica moi persoal. Inmerso na teima de revelar o que de distópico ten a sociedade actual, fixen evolucionar toda a escrita cara a esa liña específica. Dese xeito xurdiu toda a Triloxía Vattene!, O legado extraterrestre, Bosquexos para unha distopía, Lapamán, Ocidente e Barata minha barata.

Por outra banda, xa case dende o comezo da miña traxectoria dentro da escrita, teño a vontade de eliminar as diferenzas entre a lírica e a prosa, utilizando diferentes fórmulas que crean unha poesía moito máis discursiva, de lectura rápida e de fácil comprensión, aínda que dotada de diferentes estratos no discurso que enriquecen a lectura e posibilitan diferentes interpretacións.

Como culminación, até o momento, de todo ese proceso evolutivo escribín este libro de poemas. Trátase de textos en prosa poética que pretenden dar unha imaxe ampla do concepto do exilio, visto dende un punto de vista moito máis amplo do que a simple expatriación. O exilio que crea colectividades dentro da colectividade, polo tanto, falo dun exilio que censura, que discrimina, que exclúe. Todo isto vinculado a unha historia de amor, de dúas persoas que se atopan por casualidade nun lugar dunha galaxia distante. Os motivos para a exclusión son moitos, dende os conflitos lingüísticos, diferenzas de clase, non pertenza a un canon estético ou de calquera outra índole. En concreto, dende o punto de vista das relacións entre clases, a subdivisión da colectividade fai que se constrúan, artificialmente, diferentes estamentos dentro dunha mesma clase, debilitando, como consecuencia, a forza do propio colectivo. A soidade, unha constante na miña obra, é un tema que se trata, neste caso, dende a perspectiva das persoas que acoden a un lugar, despois de viaxar por diferentes galaxias, nun tránsito constante na procura de contacto, como consecuencia dunha necesidade inherente aos seres sociais de pertenza a un grupo, ben para conseguir un ansiado contacto carnal ou ben para sentirse protexidos dunha figura ambigua que aparece durante todo o texto baixo a denominación de o vós ou os outros.

O poder é outro concepto moi presente no texto. Aquel que, segundo esgrimía Foucault, perpetúase grazas ao silencio. A ruptura dese silencio, descrita na segunda parte do libro, é a que incomoda e ese vós indefinido que pretende manter o statu quo, exercendo o poder, ou converténdose nese poder. A ruptura do silencio non é necesariamente unha actividade revolucionaria, aínda que o sexa sen que exista a pretensión, do mesmo xeito que ese vós ou ese outros non é plenamente consciente de estar exercendo un poder, subdividindo a clase, que mesmo os somete e os aliena.

Todas estas son ideas que se bosquexan no libro, buscando unha forma de reflexión colectiva que constrúa o final da historia, ou camiños diferentes cara a finais posibles.

O libro achega un extenso prólogo de Henrique Dacosta que repasa as principais obras da miña poesía, axudando a definir toda a traxectoria poética.


1 [14] 1

PRIMEIRA
 
 
As fazulas embebidas de abril. Un abril tenue, apenas un rubor sen nome propio. A denominación de todas as rúas nun só corpo á deriva.


O puño en alto, na outra man unha cabicha que se consumía no ar.
A única muller en anos que pousara a man sobre o muro do estaleiro. Desta vez, para non caer mentres mexaba.
«As oportunidades non se agardan». Berrara dende aquela posición privilexiada. O muro amplificara a súa voz, proxectándoa cara ás rúas sempre enfrontadas. «Vós sempre estaredes do outro lado». Aquel «vós» indeterminado ofendera máis do que alentara a unha maioría forzada a non atender a arenga.
 
Aprendera a subsistir no humor cáustico do asfalto. Do empedrado coñecera a máis implacable das máculas. Entre as miradas ausentes e reprobatorias practicou pouco máis do que a evasión, sabendo que calquera espazo sería un non lugar.

Amputou a dor, converténdose a rutina na peor das desgrazas. As vexacións apenas un signo de identidade. A casta, construída sobre os alicerces da renuncia, un símbolo da pertenza. A mímese a súa mellor arma.


Alberte Momán Noval

Lucky

Toda unha ensinanza de vida por parte dun home de 90 anos

Autor: Phillip Jeffries


Harry Dean Stanton era un actor único e irrepetible, ao igual que unha persoa diferente. Eterno secundario de Hollywood (Alien, o octavo pasaxeiro; A última tentación de Cristo ou O padriño II), o intérprete nunca protestou pola inxusta situación na que sempre se atopou. Ao longo da súa extensa carreira participou nunhas 250 películas e 50 series, tendo só a ocasión de protagonizar (ata a chegada desta formidable Lucky) unha delas, que foi a marabillosa París, Texas (polo que estamos ante un absoluto pleno en canto a longametraxes de calidade protagonizadas pola súa parte). Nin a súa prodixiosa actuación neste último dos mencionados proxectos abriulle as portas dos roles principais.

Ao outro lado da cámara, John Carroll Lynch. Outro eterno secundario do cine estadounidense, con participación en películas coma Fargo, Zodiac, Shutter Island ou Gran Torino, e que decide pasarse á dirección por primeira vez con este proxecto.

O resultado: Lucky, unha perfecta mostra, en tan só 88 minutos, de coma afrontar o derradeiro tramo da vida cunha integridade que pon a pel de galiña, ao mesmo tempo que toda unha ensinanza sobre como vivir, tendo que ser un ancián de 90 años quen veña a ensinalo.

Falar desta película é facelo, ao 100%, dun marabilloso Harry Dean Stanton, capaz de cargar por si só con todo o peso da longametraxe. O actor atopábase practicamente retirado cando lle ofrecen a película, pero acepta facer o papel porque ve no guión (elaborado por dous amigos íntimos del, coma eran Logan Sparks e Drago Sumonja, e que o fixeron pensando expresamente na súa persoa) moitas cousas que encaixan con el e que lle gustaría dicir. Harry Dean Stanton é Lucky, e viceversa. Porén, e ao mesmo tempo, non son a mesma persoa. A película non trata da súa vida, pero si hai moitos elementos persoais, coma a súa participación na Segunda Guerra Mundial, o seu gusto polo tabaco ou os concursos televisivos e a súa filosofía de vida. Poderíamos dicir que supón unha especie de continuación, aínda que agora no campo da ficción, do mostrado no documental Harry Dean Stanton: Partly fiction, sobre a figura do actor.

Nun acercamento máis á persoa real, pola pantalla pasaranse David Lynch (que foi amigo próximo na realidade do actor e do propio Lucky na pantalla, e co que traballou en proxectos coma Twin Peaks, Unha historia verdadeira ou Inland Empire) ou Tom Skerritt, que aparece interpretando a un, ao igual que o noso protagonista, veterano de guerra co que charla un rato nun bar, sendo un antigo coñecido do actor na vida real, non compartindo pantalla ambos dende Alien.

O personaxe, que non podería estar mellor retratado, é absolutamente único. O guión non precisa en ningún momento de darlle algunha característica que o faga máis adorable, nin nada polo estilo, de forma que sexa máis fácil que guste entre o gran público. O espectador empatiza con el por, precisamente, a súa forma de ser, non resultando necesario facer ningún tipo de engadido artificial. E o resultado final é do que non hai, dando lugar a un ser humano auténtico, que a persoa que o ve pode crer que é real, e cunha humanidade, a pesar da dureza coa que Lucky parece revestirse, que desborda polos catro costados, sendo a mellor mostra disto cando acude a unha tenda de animais e merca unha caixa de grilos porque eles son o que o resto das persoas adquire para alimentar ás mascotas.

A película deixa momentos deses que, directamente, quedan para sempre na memoria, coma cando Harry comeza a cantar o clásico Volver, volver, composto por Maldonado, tendo a súa versión máis relevante na interpretación de Vicente Fernández, nun momento que nos leva a pensar, de forma directa, na súa interpretación, guitarra nas mans, de Red River Valley en Twin Peaks.

Así coma outros máis estrafalarios, os cales normalmente chegan da man do personaxe interpretado por David Lynch, que non podería ser máis coma el mesmo, e que participou no proxecto por petición expresa de Harry.

E, por suposto, nunha película desta temática, non poderían faltar as reflexións existenciais, nas que unha tartaruga é a mellor metáfora sobre a vida que un poida imaxinar, nunha longametraxe protagonizada por un ateo de 90 anos convencido de que ao final todo desvanécese e ao outro lado non hai nada agardando.

Nunha desas arrepiantes casualidades, Harry morrería en setembro de 2017, tan só dúas semanas antes de que a película se estrease (aínda que o actor sempre asegurou que non vía as longametraxes nas que aparecía). Aínda con esas, e malia o que poida parecer, este proxecto non é a derradeira actuación do actor, pois participaría de forma posterior en Frank and Ava e no retorno de Twin Peaks, pero si poderíamos dicir que é o traballo co que realmente despediuse do mundo, e non podía facelo sen ser, por unha vez máis, o auténtico protagonista da función.

Lucky non vai de nada e, ao mesmo tempo, vai de todo, facendo unha marabillosa reflexión sobre a vellez e como afrontala con madurez e sabedoría, tratando o tema da morte dunha forma moi honesta, aportando tamén unha visión diferente da vida e de coma nos relacionamos cos outros. A película, coma dicíamos, supuxo o estreo do director (o cal non ten ningún parentesco co propio David Lynch) tralas cámaras, quen afrontou o proxecto dunha forma moi persoal, pois el mesmo vírase afectado de forma recente polo falecemento da súa nai e toma, ademais, a decisión de incluír ao seu pai, de 88 anos, na longametraxe (é un dos homes do bar). A delicadeza e o coidado cos que todo está feito de principio a fin dan boa conta disto.

En definitiva, estamos ante unha película fermosa, protagonizada por un personaxe que sabe que o seu tempo se esgota, ao que lle está a dar vida un dos mellores actores estadounidenses da historia, xa con 90 anos, e igualmente consciente da situación na que se atopa, decidindo ambos vivir ata o final, sabedores de que ao outro lado non agarda nada. Harry Dean Stanton estaba a despedirse da vida, de si mesmo e de todos os espectadores, resultando isto en que todos os que vexan a longametraxe acaben coa pel de galiña. Non importa que os grandes estudos, ao igual que as entregas de premios, foran inxustos con el (se xa o feito de que nunca optara a un Oscar é impresionante, máis aínda tendo en conta a anteriormente citada París, Texas, que por esta Lucky tampouco recibira a atención dos académicos é xa para directamente renderse con respecto a eles), pois sempre gozou da estima do resto de actores (nos anos 70, Jack Nicholson deixaba gravadas as súas iniciais, H.D.S., en todos os sets de rodaxe nos que participaba, por exemplo) e do recoñecemento do público, que é o que ao final importa.

Grazas por todo e descansa en paz, Harry Dean Stanton.