Archivo de la categoría: Artigos históricos

De cando quixeron dar a Celso Emilio Ferreiro por morto

Porque os bulos que anuncian falsamente a morte de alguén famoso non pertencen só ao século XXI

Autor: Philip Jeffries


Pode parecer que certos conceptos como o de dar por morta a unha celebridade no mundo de Internet son cousas modernas e actuais que só a xente con moito tempo libre e o auxe das novas tecnoloxías, coa posibilidade de que calquera cousa inventada chegue a miles de persoas en apenas uns intres, podían propiciar, pero non; e a mellor proba disto o temos no caso do clásico escritor galego Celso Emilio Ferreiro.

Corría o ano 1970 e chegou a ser publicado no diario La Región, pero antes de chegar a este punto temos que situarnos un pouco en contexto.

Estamos no ano 1966 e Celso Emilio Ferreiro aínda está a vivir no noso país, pero a situación para el non é precisamente a mellor do mundo. Os seus negocios e a súa economía non pasan polo seu mellor momento, a raíz das presións que sofre coma consecuencia da súa participación na política clandestina de esquerdas. Non está de máis recordar que, xa no ano 37, nun dos permisos do exército que pasa na súa Celanova natal, é acusado por unha veciña de criticar nun bar o golpe de Estado que se estaba a producir e de falar positivamente da Unión Soviética, o que levará á súa detención e a unha condena a morte, que finalmente non se producirá a causa da intervención da súa familia, cos contactos suficientes para que isto non se leve a cabo, quedando todo en catro días e tres noites que pasa encerrado no mosteiro do municipio, algo que terá unha influencia decisiva na publicación, moitos anos despois, de Longa noite de pedra (1962).

Nesas andaba o escritor cando recibe unha oferta que habería de modificar por completo a súa vida: A Hermandad Gallega de Caracas ofrecíalle trasladarse a Venezuela para facerse cargo da Secretaría de Cultura da mesma. Vendo a situación na que se atopaba aquí, sendo o exilio case a súa única opción que tiña nese momento, acepta.

O principio no seu novo país de residencia non podería ser más interesante e movido para Celso. Alí encárgase de sacar adiante o periódico quincenal Irmandade, de dirixir o Cineclub da propia Hermandad Gallega, de redactar os contidos do programa radiofónico Sempre en Galicia e da dirección da Escuela Castelao. O punto álxido de todo isto chegará no ano 67, cando funda a Agrupación Nós, a través da cal pretende darlle á Hermandad unha orientación máis nacionalista. E nese momento, ao mesmo tempo, será cando comecen de novo os problemas para o escritor.

O motivo? Que dentro da propia organización existía una facción de ideoloxía fascista que, en consonancia co embaixador de España en Venezuela, tamén contrario, ao igual que estes membros, á labor cultural que Celso estaba a realizar, deciden frear a actividade do escritor a través da convocatoria dunhas eleccións cuns resultados de dubidosa legalidade nas que conseguen facerse coa dirección da Hermandad.

Será neste momento cando a persecución máis agresiva por parte destes agora directivos da organización comece.

O primeiro foi botarlle da sociedade, feito que acontece en xullo do 68, cando recibe unha mensaxe oficial na que se lle comunica a súa expulsión do grupo. O segundo, facer que a súa vida fose o máis inestable posible, conseguindo que pase por unha época realmente turbulenta, saltando continuamente dun traballo a outro, durando en todos moi pouco, a raíz das presións exercidas polos directivos da Hermandad.

O punto álxido deste acoso, que nunca chegou a derribo, pois no caben dúbidas de que o gañador absoluto desde “enfrontamento”, a base de tenacidade, foi Celso, produciuse cando ocorreu o que comentábamos ao principio, motivo destas liñas: A Hermandad comezou a difundir entre a prensa galega que o escritor morrera xunto ao seu fillo, Luis Ferreiro, feito que foi anunciado por La Región o 25 de marzo de 1970, dando lugar a unha das anécdotas máis peculiares e estrafalarias da historia da nosa literatura.

A historia podería quedar aí, de non ser porque Celso, coma é lóxico, decátase do acontecido e decide contestar cun marabilloso poema, Nota necrolóxica, pertencente ao libro Cemiterio privado (1973), aos que inventaron semellante noticia. A resposta non podería ser mellor:

Deron os abecedarios

a nova da túa morte,

meu vello can de palleiro,

meu vello can de palleiro,

abandonado da sorte.

Un poeta sin fortuna

morto de morte matada

mentres soñaba coa terra,

mentres soñaba coa terra,

malferida a malpocada.

A moura necroloxía

resultou ser unha trola

de xente anana e mezquiña,

de xente anana e mezquiña,

a quen o teu verbo esfola.

Xente á que debes decirlle

surrindo e sen acritude:

os mortos que vós matades,

os mortos que vós matades,

gozan de boa saúde.

Pode o corpo ser vencido,

pode o dereito ser torto,

mais o lume que alampea,

mais o lume que alampe,

xamais o veredes morto.

A morte real do escritor acontecería o 31 de agosto de 1979, e sería, para rabia de máis dun, que o quixo ver morto antes de tempo e coa mínimo repercusión posible, despedido por máis de dúas mil persoas, e con todos honores, nun acto á altura do escritor, reivindicando a unha das máis importantes figuras da cultura galega coma sempre o mereceu.

Os nosos Papá Noel

As personaxes tradicionais do Nadal do Norte da Península

Autora: Alba Losada García


Todos coñecemos a ese gordiño bonachón vestido de cor vermella que na Noiteboa colma de alegría con regalos a todos os nenos: Papá Noel; pero este personaxe, aínda que é máis famoso, ten que competir cas figuras que describo a continuación,  pertencentes a nosa cultura, que curiosamente proceden todos da banda norte da península. Os seus nomes varían segundo o seu territorio pero comparten características e costumes similares.

De Oeste a Leste a primeira figura que nos atopamos é a da nosa terriña, Galicia:

 O Apalpador, o amable carboeiro do Courel

“Hoxe é noite de Nadal,

vaite ninín á camiña

que vai vir o Apalpador

a palparte a barriguiña”

(Versos tradicionais de Ourense)

Este xigante barrigudo e barbado é a figura dun carboeiro que baixa, segundo a tradición, na Noiteboa ou na Noitevella dende a serra do Courel a agasallar ós nenos con castañas quentes e algún regalo de vez en cando. O Apalpador como o seu nome indica, apalpa as barrigas dos pequenos comprobando se comeron ben durante o ano e se estes teñen o ventre cheo non pasaran fame durante todo o ano vindeiro.

Esteru, o bonachón montañés

“Y d’entonces tolas navidades, a la final de caa añu, Esteru va polos pueblos con su burru repartiendo juguetes y regalos a los neños pa que sean felices.”

(lenda tradicional cántabra do Esteru)

Un leñador forte e de grandes barbas que sempre leva boina e fuma en pipa. Esta figura vive nos montes cántabros cortando leña ata a chegada do inverno, cando deixa a tala e comeza a fabricar os xoguetes  ca súa hacha, que posteriormente repartiralle aos nenos da rexión, e dalgúns concellos astures marxeantes, a noite de Nadal coa axuda do seu compañeiro o burru.

g26p64f2
Esteru na compaña de seu burru

Olentzero, o carboeiro euscaldún

“Olentzero joan zaigu

mendira lanera

intentzioarekin

ikatz egitera.

Aditu duenean

Jesus jaio dela

lasterka etorri da

berri ona ematera.”

“Olentzero foise

ó monte a traballar

ca intención

de facer carbón.

Cando ouviu

Que naceu Xesús

Veu correndo

A dala boa nova.”

(canción tradicional vasca)

Un carboeiro de orixe navarro que trae regalos ós nenos de toda a área xeográfica de Euskal Herria (Esukadi, Navarra e País Vasco Francés) o día 25 de Decembro. Este barrigudo con chapela e pipa, tamén descrito na popular canción que lle dedican os cativos como “teimudo e sen intelixencia” (buruhandia, entendimendu gabea) vive na montaña illado da sociedade dedicado á fabricación do carbón vexetal, comendo e bebendo de ben, ata que chega o Nadal e baixa ás poboacións.

3-olentzero-4
Olentzero é representado coma un carboeiro co traxe tradiconal vasco.

O Anguleru, un Papá Noel de nova creación

“Nun esistiría nengún personaxe mitolóxicu, nin na nuesa comunidá autónoma nin fuera d’ella, que reparta regalos per Navidá”

(Víctor Raúl Pintado Rey, profesor Asturiano)

No Principado tamén atopamos unha figura parecida a estes Papá Noel, pero que non ten tanta tradición; senón que foi creada no 2008 pola asociación “Garabuxada” para achegar o Nadal á tradición asturiana. Este personaxe vai vestido cun traxe de augas amarelo propio dos pescadores de angula, oficio característico da mariña astur. Cas ganancias da venda das angulas compra regalos para os cativos que lles reparte a noite do Nadal.

l%27anguleru_2
Anguleru é a única destas personaxes que foi creada nos tempos recentes

Lembranzas dunha divindade pagá en Nadal?

Seguramente todas estas figuras estean baseadas nunha mesma personaxe, unha lembraza dun mito de tempos remotos, que cos anos  os costumes foron transformándoo para achegalo á cultura dos respectivos territorios e así poder gozar dunha tradición propia. Mais fóra de discusións de se son invención ou tradición está o sentimento que crean nos máis cativos das nosas terras, a ilusión.