“Está no 50 antes de Xesucristo. Toda a Galia está ocupada polos romanos

Toda? Non! Unha aldea de irredutibles galos resiste inda e sempre ó invasor.”

Se hoxe me preguntaran cal foi a razón pola que estudei historia contestaría que a culpa tívoa Astérix o galo. Non sei que descubrín antes se as películas que emitían os festivos na TVG ou os cómics deste personaxe. Teño un recordo moi claro dunha cousa, cando estaba no colexio, ao remate das clases, un amigo e máis eu saiamos correndo cara a biblioteca do centro. Tiñamos pouco tempo, xa que había que coller o autobús, pero era suficiente para chegar e pedir unha das historietas dos irredutibles galos. Así ca lectura das aventuras de Astérix e Obélix empecei a interesarme por aquel pasado no que se enmarcaban as historias, e sen sabelo comecei o camiño que me levou ata aquí.

A aventura comeza nun suburbio da Galia.

A finais dos anos cincuenta do século pasado no suburbio de Bobigny, no departamento francés do Sena-San Denis, René Goscinny e Albert Uderzo deron vida aos personaxes dunha aldea gala, o primeiro era o escritor dos guións e seu compañeiro o debuxante. O 29 de outubro de 1959 os nosos heroes apareceron por primeira vez na revista Pilote, posteriormente terían a súa propia serie.

Ó público logo se enganchou á obra de Goscinny e Uderzo. Os máis cativos desfrutaban cas liortas e as aventuras nas que se vían envoltos os personaxes;  os adultos apreciaban o humor que contiñan as mesmas, moi rico en tópicos europeos e franceses, así coma as referencias a arte e a antigüidade clásica e a historia europea de tódalas épocas.

A España chegaron en 1965, sendo publicados por primeira vez pola editorial Molinos. Dous anos máis tarde Bruguera incluínos nas súas revista DDT, Gran Pulgarcito e Mortadelo.

As aventuras de Astérix e Obélix acadaron tal difusión internacional que son consideradas as máis famosas do ámbito francófono, por diante do seu gran competidor o belga Tintín. Serían traducidas a multitude de idiomas inglés, castelán, latín, grego, etc. E por suposto o galego, idioma na que moitos de nós os coñecemos a través dos filmes que emitían no Xabarín Club. En total foron traducidos a 107 linguas.

Unha Europa retratada por tópicos. A acusación de Chauvismo.

Nas historias de Astérix o humor bebe moito de estereotipos doutras nacións europeas e das distintas rexións de Francia. Isto valeulle ós autores unha acusación de chauvismo (crenza de que teu país é o mellor), a que o propio Goscinny respondía en 1975: “Astérix é unha parodia. Seus temas son os da xente que nos rodea, aínda que para determinar as nacionalidades hai que acudir aos tópicos”.

Botémoslle unha ollada a visión dalgúns países europeos:

Xermania: neste país é onde viven os godos, unha nación moi militarizada que lembra ós prusianos de finais do XIX e principios do XX; os guerreiros empregan uns cascos rematados nunha pica, moi semellante ós Pickelhaube dos alemáns na Primeira Guerra Mundial. O xefe deste pobo é cuspidiño a Otto von Bismark. A súa comida típica son as coles. Os nomes godos están baseados nos nomes xermánicos rematados en –ic (en francés) ou -ico (en galego ou castelán); por exemplo Histeric, Periferic, Sindeneric, etc.

Bretaña: a illa de Bretaña é a patria dos bretóns, que son mostrados coma os típicos cabaleiros británicos. Este pobo ten coma tradicións beber cervexa morna, fan un descanso nas súas tarefas ás cinco da tarde para tomar auga fervida (aínda non coñecen o té), e deixan de loitar ó final da semana polo “week end”. O líder da tribo que resiste á invasión de César (o resto caera cando os romanos aproveitaron para atacalos na hora da “auga fervida”) está inspirado no histórico primeiro ministro inglés Winston Churchill.

Hispania: este é o país barato do sur onde os habitantes do norte de Europa acoden a veranear. Rara é que non haxa algún tipo de celebración nalgunha das cidades pola que os nosos heroes pasan, na historia faise unha referencia a unha festa druídica, en clara referencia a Semana Santa. No eido gastronómico os hispanos fan todo con aceite de oliva. Os nomes dos iberos, na versión española, fan referencia á comida, tipos de música, etc. E soen ir acompañados ca terminación –ez (típica dos apelidos casteláns e que significa “fillo de”).Se os romanos saúdanse cun Ave! os iberos empregan o Olé! Hai unha cousa moi curiosa que se da cas lexións hispanas: os lexionarios levan un pano vermello atado ó pescozo, coma os dos mozos en San Fermín; pola súa banda os oficiais da lexión visten unhas camisas azuis coma as da falanxe, debemos lembra que Astérix en Hispania foi escrito en 1969, en pleno réxime franquista.

Moitas veces para marcar a identidade dun determinado país ou rexión francesa os autores introducen anacronismos: os bretóns xogan ao rugby, os belgas sempre falan de patacas fritidas, nun manicomio galo un home crese Napoleón (o que no cómic chámase personaxe descoñecido) e “cameos” de figuras senlleiras dun determinado país coma The Beatles en Bretaña ou o Quixote en Hispania.

Nas súas aventuras por fóra da súa amada Galia a parella gala deixa súa pegada na cultura do país polo que pasan: En Bretaña introducen as herbas do té que os bretóns bótanlle a súa típica auga fervida; en Hispania Astérix inventa as corridas de touros cando tenta burlar a un destes animais cunha capa vermella; ou en Exipto Obélix súbese a Esfinxe rachándolle o nariz.

Fonte de cultura.

Coma fonte histórica está repleta de referencias ao período no que se enmarca a vida destes personaxes, o século I a.C., tendo coma base as campañas de Xulio César. Fanse referencia a sucesos da Guerra das Galias coma a rendición de Alesia, que pon fin a conquista romana do territorio galo, as campañas contra os belgas ou a expedición de César a illa de Britania. Tamén saen outros episodios da Guerra Civil entre o propio César e seu rival Pompeyo, coma son as batallas de Tapso ou Munda ou a aparición do propio Pompeyo tentando derrubar o goberno do seu rival. A cultura da Roma clásica está fielmente retratada (tomando os autores certas licencias), a obra recrea as loitas de gladiadores, as “invencibles” lexións romanas ou volve erguer as impresionante obras arquitectónicas romanas (infraestruturas que, segundo os protagonistas, estragan a paisaxe).

A arte tamén ten o seu sitio, a obra de Uderzo está chea de parodias de obras coma A balsa da Medusa de Théodore Géricault, Lección de Anatomía de  Rembrandt, ou a Diana de Versailles.

Hollywood e as súas estrelas tamén teñen oco neste mundo. Non son poucos os actores que fan un “cameo”: temos a Kirk Douglas no seu famoso papel de Espartaco, ou outras celebrities coma Sean Connery ou Arnold Schwarzenneger. A mesma historieta de Astérix e Cleopatra é unha homenaxe ás grandes superproducións do Cine de Ouro.

Unha longa vida.

Máis de medio século despois da primeira edición esta obra está tan viva e fresca coma sempre, non fai moito pasaba por unha librería, fixeime no seu escaparate e alí estaba a nova historieta de Astérix, mentiría senón digo que me sorprendeu para ben.

 A gran pedra no camiño desta obra foi cando en 1977 falecía René Goscinny, quedando Uderzo coma autor principal. O salto ao cinema a finais dos 90 deulle un novo pulo a historia e atraeu a vellos e a novos fans ao mundo dos galos. Polo que se refire ó futuro dos cómics parece estar máis que asegurado ca fichaxe dos novos autores Jean-Yves Ferry (guionista) e Didier Conrad (debuxante), que foron os creadores dos últimos libros de Astérix.

Seguro que este artigo podería estar moito mellor elaborado. Quizais puiden falar máis polo miúdo ou deixei fóra aspectos a ter en conta desta obra. Mais que esta pequena homenaxe serva para pagar a miña débeda con estes personaxes, que tanta ledicia déronme na infancia, e que hoxe leváronme a estar escribindo para vós estas liñas.

Autor: David Sabucedo Cardero