Artigos | Revista de cultura e sociedade

O pasado 24 de setembro anunciáronse os gañadores de “Unha pequena historia”, o I Premio de relato Curto de Moreiras, un certame literario organizado pola Asociación de Veciños de San Pedro de Moreiras.

Nesta primeira edición Eva Castro Outeiriño foi a segunda clasificada co relato Unha persoa namorada; o gañador foi Jonatan Da Silva Vecino con Do Beato Rudesindo Sabucedo. Dende Revista Orballo queremos felicitar aos gañadores e darlle as grazas á Asociación de Veciños de Moreiras por deixarnos publicar o relato gañador.

Do Beato Rudesindo Sabucedo

Fora cousa de Carmiña Canal, unha leiteira moi lercha de Gradeira. Comezara a dicir que na corte da casa da tamén leiteira Ramona Sabucedo, nas Airas, vivía acochado, coa lepra, o seu sobriño Rudesindo, orfo de nai desque seu pai Eligio, irmán dela, marchara a México.

Nunca ninguén vira ao leproso, pero ninguén se acercaba ao lugar. Só o doutor Amadeo Lloves, de Toén, entrara na casa. E só el, en todo o municipio, seguiu a mercar o leite á Ramona.

E viña o Doutor sendo concelleiro do PC cando estoupa a guerra e o tenente coronel Luís Soto manda deter aos das esquerdas. Unha madrugada de agosto do ’36, golpea con violencia na porta da súa casa un grupo de requetés entre os que estaba Emilio Cruz, ex-concelleiro carlista co que tiña lea, amais, por unha moza. Sabía ben que os outros non foran sequera levados ó cárcere, senón que foran directamente “claudiados” máis para abaixo de Alongos, á beira do río, e fuxe.

Bota a correr en dirección a Moreiras. Unha grea de homes e cans perségueno. Decide virar o rumbo sobre a marcha e meterse monte a través á altura de Fondón. Avanza entre os toxos, esgaduñado, até deixar de ouvir os tiros e os ladridos. Senta e toma aire. En canto amenza estarán asexándoo de novo – pensa – e retoma a marcha cavilando na opción máis segura. – ¡Claro! A corte da casa de Ramona Sabucedo – . El sabía realmente que alí non había leproso ningún. Só unha vaquiña e un burro.

Cando chegou, aínda noite, Ramona estaba a piques de saír cara Ourense, onde algo ía vendendo por xunto a finca do Macías. Deulle un bo susto, pero foi acollido pola leiteira, quen lle gardaba aprecio. Amorrachou sobre a palla e, aínda que non estaba afeito, o cansazo era tal que axiña conciliou o sono.

Durante tres semanas, como se nada soubese e para non espertar sospeitas, Ramona continuou a ir, no día e hora habituais, á casa do doutor co cántaro á cabeza, coma se lle fose vender o leite. Cando ninguén a vía aproveitaba para coller, seguindo as súas indicacións, roupa, uns aforros que tiña acochados e un vello libro que estaba a estudar en profundidade; un de John Gerard: “General History of Plantes”.

Os requetés, durante días, percorreron todas as casas do pobo: dende Trelle até Xestosa, dende Xestosa até Feá, dende Feá até Freixendo e dende Freixendo até Moreiras. Na parroquia, só dúas ficaron sen rexistrar: a casa parroquial e a do leproso das Airas – non fora ser o demo -, pero nin rastro del. Na aldea comezouse a dicir que saíra do país.

As rutinas da leiteira dende entón non cambiaron moito, acaso, mercaba algo máis pra comer, pero ninguén lle prestaba atención a aquela muller e ao seu “sobriño” enfermo. E así pasaron os anos da guerra (os días da guerra en Ourense) e os da posguerra o doutor Amadeo Lloves, Ramona Sabucedo, a vaquiña e o burro.

Todo cambiaría o 14 marzo de 1945. Meses antes, ordenaran novo bispo a Pachico Blanco Nájera, quen organizou nos xardíns de San Lázaro, fronte a capela, unha misa para os leprosos en conmemoración do patrón. Mandou que os párrocos desen instrucións ás familias para levaren aos enfermos. Debían atarlle unha lata cunha corda a un pé, para advertir do seu paso co ruído á veciñanza, e levar a cara cuberta. Don Antonio, o cura de San Pedro de Moreiras, pensando que con ela vivía o leproso Rudesindo, deu recado a Ramona, que non sabía que demo facer. O doutor Lloves tranquilizouna. Taparía a cara, faríase pasar polo seu sobriño e iría á misa. – “Xa teño gana de dar un paseo pola capital” – dixo. E alí chegou, sobre o burro, paseniño, gobeludo e moi desmellorado, ante a mirada morbosa de xente que se presinaba ao seu paso.

10373712_836011199750181_4393754746358224823_n — San Pedro de Moreiras

Acabando a misa, mandou o bispo aos leprosos levantar os panos cos que cubrían as súas cabezas para lles dar a bendición. Foi nese momento cando o Padre viu que Rudesindo, aínda que gobeludo, pálido e desmellorado, parecía ter curado. Ante o pasmo do prelado, os fregueses reaccionaron en éxtase ao grito de ¡Milagre!

Tralo prodixio, o accidental Rudesindo, – ou sexa, o Doutor -, foi confinado novamente, agora, no Mosteiro de Santa María de Oseira, até o ano ’55, cando morreu dise que envelenado coa infusión dunha planta que empezara a sementar non había moito. Recibiu sepultura, en loor de multitudes, no camposanto de San Pedro de Moreiras, sendo presidida a cerimonia polo propio bispo, quen mesmo se presentaría entusiasta como Postulador da Causa para a súa beatificación.

Na primavera do ’62, sendo o impostor xa beato e o cortello das Airas un centro de peregrinación, Ramona Sabucedo, que traballaba coidando da casa parroquial e do cemiterio dende aquel célebre San Lázaro, recibiu unha inquietante carta remitida dende México polo seu irmán, Eligio Sabucedo. Nela daba noticia da morte do auténtico Rudesindo Sabucedo en Querétaro, onde sempre viviron dende que marcharon. Estaba a tramitar a repatriación do corpo para enterralo nun dos nichos da familia e cursara xa a notificación a través do consulado á Diocese.

Non houbo outra. Ramona confesou todo a Don Antonio, que case morre do infarto, para logo iren ao bispado. De alí mesmo foi levada, con discreción, ao mosteiro que teñen as clarisas en Vilar de Astrés, de clausura, de onde nunca sairía.

Cando chegou o corpo, semanas despois, dirixiuse con el o séquito do bispo, o párroco e uns peóns cara ao panteón. Fixérono de noite. Levantaron a lápida do beato, escavaron no foso, abriron a caixa e viron dentro, nefeuto, que non había corpo ningún. Retirárona, puxeron a outra no seu lugar, taparon o buraco, colocaron de novo a lápida e marcharon deixando presto, agora si, para o descanso eterno ao auténtico leproso Rudesindo Sabucedo.

Obra gañadora do I Premio de Relato Curto de Moreiras
Autor: Jonathan Da Silva Vecino

Imaxe: A mi también me gusta Moreiras (facebook)

Para saber máis:

Asociación de Veciños de Moreiras (web)

Se pecho os ollos aínda podo ver aos meus compañeiros e a min mesma nos nosos pupitres, escrutando, cos lapis en ristre, unha a unha as páxinas do Romancero Gitano ata case quedarmos birollos. É certo que daquela, o noso interese por Federico era máis ben interesado. Enchíamos os nosos cadernos de anotacións sobre as súas metáforas para aprobar lingua castelá, e ter un aniño tranquilo sen castigos nin malos rollos con proxenitores ou mestres. Era así, pero polo camiño sempre se aprendía algo, e o bacharelato, ademais de estresarme enormemente, abriu para min portas que ata daquela descoñecía. Federico foi unha delas.

Sendo totalmente honesta, entender o demo dos poemas era complicadísimo, precisabamos case ca un dicionario para entender unhas palabras que a pesar de vilas empregando desde había case 16 anos presentábanse inescrutables, cun significado ben diferente, oculto aos nosos ollos de non iniciados. A sensación que me quedou daquela da linguaxe lorquiana era que a maioría das metáforas non eran máis que outra maneira de referirse a morte e outras desgrazas e traxedias. Por esta mesma razón, non puiden máis ca empatizar con Camarón cando descubrín as súas dificultades para entender os versos do granadino cando lles puxo voz no seu álbum La leyenda del tiempo, o momento en que se desvela a debilidade dun mito. Para quen lle guste o flamenco ou a música en xeral, saberá que a día de hoxe este disco considérase pouco menos ca unha obra mestra e que encumbrou definitivamente a José Monge como principal símbolo do flamenco novo e innovador. Porén, as cousas non foron tan fáciles e bonitas alá polo 79.

La leyenda del tiempo de Camarón

foto-1-camaron-durante-a-gravacion-de-la-leyenda-del-tiempo-en-1935 — Camarón na gravación de La leyenda del tiempo.

Ricardo Pachón, o produtor deste álbum, incluído en todas as listas dos mellores de todos o tempos, rescatou do seu baúl dos recordos unhas composicións nas que convertía en cancións algunhas das poesías de García Lorca. “Teníamos que grabar yo le pregunté a Camarón si él tenía algo, me dijo que no, y yo decidí echar mano de algunos temas que tenía de los años 60”, asegura Pachón nun documental. Darlle ao play para escoitar La leyenda del tiempo por primeira vez é toda unha experiencia aínda que non che guste o flamenco, ou se cadra pensas que non che gusta e ao escoitalo tes que tragar moito do que tes dito sobre este estilo musical e finalmente abrazar a evidencia, porque o Camarón deste disco é outro rollo. É escoitar nunha das mellores voces algunhas das mellores letras endexamais escritas. A pesar, ou se cadra grazas ao surrealismo. “Camarón me confesó que no entendía mucho a lo que se referían las canciones”, recoñecía o produtor en 2009. Porén é certo que soubo, como so os xenios das artes son quen de facer, levar estas letras endiañadas ao seu terreo. E aínda que non tivese nin a máis remota idea do que estaba cantando, cantouno con moita verdade. Transparente. Fermoso.

O disco parecía así de primeiras, contar con tódolos ingredientes do éxito. Error. A xente devolveuno en masa nada máis escoitalo e as ventas foron ridículas. “Los gitanos llegaban a las tiendas a entregarlo y le decían a los dependientes, deme usted el dinero que esto no es Camarón”, recorda Pachón ao rememorar aquel fracaso inicial. “Le enseñé el disco a Paco de Lucía y le gustó, así que yo me quedé tranquilo. Pero se desinfló todo cuando se vio que no se vendía nada”, continúa o productor sevillano. El que foi o primeiro en atreverse en poñerlle baterías e guitarras eléctricas ao flamenco, revolucionando esta arte e desatando a rabia dos puristas e as súas críticas máis despiadadas. O pobre cantaor, despois de que o se círculo lle dixese que estaba completamente tolo e que iba tirar a carreira que levaba pola borda ao lanzar este disco, quedou tan asustado que lle dixo a Pachón: “Ricardo el próximo solo con guitarrita y palmas”. O xenio do flamenco pensou que o mellor traballo de todos os tempos fora un disco malo.

La leyenda del tiempo de Lorca

foto-2-federico-garcia-lorca-no-seu-escritorio-en-1935 — Lorca no seu escritorio en 1935 nunha imaxe tomada por Blanco Amor.

O tema que da nome ao álbum de Camarón, para o meu gusto unha das mellores cancións do disco, é tamén subtítulo dunha obra de teatro escrita por Lorca en 1931 “Así que pasen cinco años”, que ven seguido da poesía que da letra á canción. Esta peza que desborda surrealismo por todos os poros forma parte do que se coñeceu coma o seu “teatro imposible”.

Se houbo problemas e o común dos mortais necesitamos case trinta anos para comprender o proxecto de Camarón e Pachón, o pobre Lorca aínda o tivo máis complicado. Así, ante a frialdade da recepción que recibiu este texto por parte dos seus achegados o poeta acuñou o termo do “teatro imposible”. Ou cando menos, imposible para o seu tempo, e aseguraba que se valoraría cando pasasen cinco décadas. Precisamente, non sería ata 1986 cando a compañía Atalaya estréase a primeira versión en España. Como lector ou público desta peza teatral un dase conta deseguido de que as dotes premonitorias de Lorca deixan a Nostradamus e aos guionistas dos Simpson como afeccionados, por desgraza. O granadino firmaba o manuscrito en 1931, xusto un lustro antes de que lle pegaran un tiro nunha cuneta. Xusto nese ano, abriuse en España o “pozo” do que falaba na obra o Amigo 2º: “Dentro de cuatro o cinco años existe un pozo en el que caeremos todos”. Moitos seguen alí, sen que ninguén os rescate ou descubra como é que chegaron alí, e en moitos casos onde demo están dentro do pozo. A cousa é arrepiante.

Moitos seguirán sen entender. Non pasa nada, son eles os que viven con esa vergoña. Tal e como dixo Camarón despois de lanzar o disco nunha entrevista: “Los que lo hayan escuchado y no les gusta mucho pues yo creo que tienen que escucharlo más porque está muy bien conseguido”. E punto. Un consello que vale para as dúas Leyendas del tiempo.

María F. Romero

Imaxe principal: Portada do disco de Camarón La leyenda del tiempo (1975)