Artigos | Revista de cultura e sociedade

O PRIMEIRO CASO SOBRENATURAL DOCUMENTADO EN GALICIA.

En 1524 comeza en Galicia un dos preitos máis grandes da nosa historia, onde os arcebispos composteláns Alonso Fonseca e Juan Tavera discutían a quen lle tocaba pagar a restauración das fortalezas da Terra de Santiago, derruídas durante a coñecida coma II Guerra Irmandiña. Este documento é unha gran fonte para estudar aquel conflito social ocorrido a finais da Idade Media, pero nel hai un caso que ao que ninguén lle prestou moita atención, o cal podería ser o primeiro suceso sobrenatural do que existe documento na nosa terra.

Os feitos foron narrados polo veciño de Noia Pedro Lorenzo de Sarnon, de 60 anos de idade, que testificaba a prol do arcebispo Fonseca no xuízo. Durante a súa comparecencia sobre o estado do castelo e Outes (na terra de Noia) Pedro conta o caso dunha pantasma que nel habita e que ten aterrados os veciños daquel lugar, el mesmo narra un encontro que tivo con aquela aparición:

“O castelo é roto e alto; e que é cousa cativa e de moi vellas paredes secas. Ninguén ousa vivir nel máis de vinte anos e tamén porque anda nel o diaño, que espanta ás xentes que nel están e queren durmir nel. Tamén esta testemuña estando nel unha noite parouse diante del unha visión grande e espantosa, e colleu a esta testemuña polos brazos e foi para botalo por unha escaleira embaixo, ata que esta testemuña colleu a porta e foise fora del. E inda despois estando esta testemuña xunto del fíxolle outro espanto, e a outros que no dito castelo estiveron fóronse queixar de espantos que nel ocorréronlle. E di esta testemuña que parécelle que o dito castelo polo que nel habita era e foi mellor deixalo caer e non corrixilo nin restauralo.”

O texto foi traducido por min do castelán antigo ao galego polo que mudei algunhas expresións para mellor comprensión dos feitos que nel se narran, pero a esencia da historia está intacta. O vello xurou que todo o que contou sobre a fortaleza era certo e ninguén pareceu rebatelo, eran tempos no que a xente dáballe crédito a tales historias. Agora ben, o vello viu tal pantasma ou ben inventou a historia para dar máis argumentos á postura de Fonseca de non reconstruíla fortaleza? Agora que sabedes os feitos xulgádeos vós mesmos.

David Sabucedo Cardero

“Naquel tempo aqueles crimes cargados de aleivosía

era para eles motivo de ruín gloria”

Anselmo López Carreira

A historia que vou contar sucedeu no concello de Castrelo de Miño durante a Guerra Civil; bueno chamarlle guerra o que en Galicia sucedeu non é de todo xusto, xa que foi un dos territorios onda o golpe do 18 de xullo do 36 triunfou, polo que máis que un choque bélico entre ámbolos dous bandos foi, máis ben, unha limpeza feita polos golpistas (práctica moi común feita no territorio da retagarda).

David Nóvoa Sequeiros — Fotografía: David Nóvoa

O ocorrido foi o seguinte: na vella estrada que vai de Castrelo a Ribadavia hai unha vella ponte construída en 1907, que viña a substituir outra medieval en ruínas dende había moito; dita construción hoxe está inutilizada polo novo trazado polo que descorre a estrada. Durante os primeiros meses da contenda fratricida esa ponte foi empregada polos “nacionales” para executar durante a noite aos presos republicanos. Alí remataban os “paseos” e logo guindaban ao río os corpos dos pobres infelices, para que as augas do Miño levaran as probas do abominable crime. Unha noite un reo negándose a deixarse matar agarrouse á beira da ponte para non caer ao frío río, mais un oficial (non sei se militar ou garda civil) colleu unha machada e cortoulle os dedos, o que fixo que o coitado caera ó Miño, tras desaparecer nas negras augas os seus executores dérono por morto. Uns anos máis tarde estaba ese oficial nun bar do barrio do Posío (Ourense) cando un estraño achegouse a el, o home nun primeiro momento non recoñeceu ao recen chegado, mais este presentouse amosándolle os tocos dos dedos amputados, o que pasou despois non se sabe moi ben: uns din que o tolleito só lle deu un golpe ao oficial, outros que o matou no mesmo bar, facendo valer ese vello dito de que a vinganza é un prato que se serve frío.

Esta historia co paso dos anos converteuse en lenda e espallouse a tódolos recunchos das terras ourensás. O certo é que o Ribeiro era zona dunha intensa actividade agrarista naqueles anos, e durante o 36 a comarca foi obxecto dunha dura represión levada a cabo polas autoridades e elites de Ribadavia, moi afíns ao bando golpista. A min esta historia contouma un veciño do meu pobo hai dous anos. A el contáralla seu pai que coñecera ao protagonista, que ó parecer era orixinario do lugar de Macendo, no concello de Castrelo de Miño, do nome do mesmo non se lembraba.

Ata fai pouco iso era todo o que sabía desta historia, pero cando menos o esperaba descubrín novos datos do que acontecera. Resulta que estes días acudimos a dita ponte uns compañeiros de Orballo e eu para quitar unhas fotos para este artigo. Ó volver a casa atopeime cun amigo e comenteille a onde fora, cando rematei de falarlle da nosa viaxe el contoume o seguinte: “Eu traballei nas obras desa ponte, tiñamos que pintala e reformala pero o fulano que nos contratara desapareceu un día e para máis non nos pagou… por iso hoxe inda están pechados cuns ferros os seus accesos, eran por mor da obra e tras nós deixala así quedou ata hoxe”. Pregunteille se sabía o que naquel lugar acontecera na Guerra e el tras sorrir díxome: “Cando estabamos choiando alí había un vello que acudía tódolos días a vernos traballar, el miraba para o lugar pero non nos falaba. Un día cando íamos parar almorzar achegouse e díxonos se podía pasar, nós por suposto deixámolo, e incluso invitámolo ao almorzo; el moi agradecido contounos o negro pasado daquela construción, que alí aforcaban xente ou algo así, non estou seguro. Entre as historias que nos contou estaba tamén a do tipo que lle cortaran os dedos, ao parecer o home foi preso tras vingarse do garda (se foi preso o máis seguro foi que o golpeara e non o matara, xa que a pena sería maior naquel caso). Inda se me poñen os pelos de punta ao lembrar coma o contaba, era coma se aquel home vivira en primeira persoa todo aquelo. A cousa foi que nun momento fixeime nas mans do vello e vin que non tiña dedos”.

David Sabucedo Cardero

Fotografía: David Nóvoa ( https://davidenese.wordpress.com/ )