Archivo de la categoría: Fotorreportaxe

José Suárez

O fotógrafo que tiña “ollos que pensaban”

Autor: Phillip Jeffries


 

Hoxe gustaríame contarvos a interesantísima e sorprendente historia dun fotógrafo, practicamente descoñecido, que non deixa de producirme asombro todas e cada unha das veces que penso na súa figura.

Estamos a falar de José Suárez, nado en Allariz, Ourense, en 1902. Sendo moi novo, o seu pai regálalle unha cámara de fotos, entrando nese momento nun arte do que xa non habería de separarse ata a súa morte.

Jose Suarez e can
Retrato do fotógrafo co seu can

Aos 19 anos comeza a compaxinar os seus estudos de Dereito, en Salamanca (onde faise bo amigo de moitos escritores, entre eles Unamuno) co seu traballo en diferentes revistas.

En 1932 publica o libro “50 fotos de Salamanca”, con prólogo do propio escritor ao que acabamos de mencionar incluído. A “favor” sería devolta a posteriores, cando recibe o encargo de fotografarlle ao longo de varias sesións, sendo un bo exemplo esta instantánea, de 1934, que faríase icónica.

Unamuno
Unamuno /fotog: José Suárez

No ano 36 comeza unha serie fotográfica baixo o título de “Mariñeiros”, baseada no traballo costeiro da súa Galicia natal. A pesar de conseguir completar esta tarefa e de rodar unha película sobre este tema que finalmente perderíase, a José Suárez, antifranquista, o inicio da Guerra Civil obrígalle a rematar o traballo en Arxentina. Sería o inicio dun exilio físico de máis de 20 anos e dun emocional que o acompañaría o resto da súa vida.

 

A unha de estas sesións de “Mariñeiros” pertence esta fotografía, aínda icónica en Galicia:

mariñeiros 4
Mariñeiros / José Suárez

 

En Arxentina, ademais de seguir coa arte da fotografía, entraría tamén de cheo, xa de forma definitiva, no cine, ocupando toda clase de postos (director, director de fotografía de exteriores, axudante de dirección, iluminador ou asesor técnico).

Aquí unha fotografía tomada polo noso protagonista no ano 1938, pola que sinto unha especial fascinación, durante a rodaxe de “Los caranchos de la Florida”.

los caranchos
“Los Caranchos de la Florida”/José Suárez

Todo isto é compatibilizado co traballo que leva a cabo en varias revistas, recibindo finalmente o encargo de ir ao Xapón en 1953 coma corresponsal, país do que se namoraría e no que pasaría dous anos enteiros, volvendo de novo en 1960.

Nesta época, e a modo de curiosidade, mencionar que nacería unha amizade co grandísimo Kurosawa.

kurosawa
Korosawa e Suárez

Tras voltar de Arxentina, recollería o seu traballo desde época nunca exposición chamada “Vislumbre de Japón”, levada a cabo en Bos Aires.

 

Esta época sería tamén aproveitada polo artista para retratar os Andes, tendo coma obxectivo o levar a cabo retratos centrados na neve, outra das súas paixóns.

Andes
Os Andes/ José Suárez

José Suárez daría a volta ao mundo ata en dúas ocasións, e viviría en sitios coma os mencionados Arxentina e Xapón, ou Uruguai. O problema é que a morriña pola súa terra era cada vez maior, sendo o desencanto definitivo as súas viaxes o Xapón, lugar que ao fotógrafo recordáballe en moitos aspectos a Galicia. Será entón cando decida voltar á península.

Aquí co seu can, Mambrino, ao que idolatraba, en Uruguai.

can
Mambrino e José Suárez

Xa de volta continúa traballando, pero a súa obra é bastante ignorada e parece que o mundo comeza a esquecerse del. A pesar de isto, aínda chéganlle algúns traballos, coma un libro sobre A Mancha publicado en 1965 e que recolle unha serie fotográfica en branco e negro seguindo a ruta de Don Quixote; ou o póstumo, publicado en 1982, “Galicia: terra, mar e xentes”, con 161 fotografías da nosa comunidade.

Foto tomada nesa serie sobre A Mancha, en 1965.

A Mancha
La Mancha/ José Suárez

Tamén vivirá un breve período de tempo en Ibiza, época á que pertence esta foto:

ibiza
Ibiza/José Suárez

José Suárez, moi propenso a sufrir de depresión, en parte motivada por ver como foi esquecido polo mundo , decidirá rematar coa súa vida nun hostal de A Garda, Pontevedra, a véspera de Reis de 1974. O fotógrafo, elegante ata o final, deixaría unha nota de despedida, pedindo perdón por calquera molestia que a súa morte puidera ocasionar.

Remataba desde xeito a vida dun artista que gozou de certo recoñecemento no seu momento, pero que co paso do tempo foi quedando relegado, ignorado polo gran público da época, e que endexamais ha de caer no esquecemento. Nos últimos anos, por sorte, estanse a levar a cabo algunhas exposicións sobre o seu traballo en distintos puntos do mundo polos que o fotógrafo pasou, pero a súa obra continúa a ser bastante descoñecida.

America
Exposición de José Suárez

De José Suárez chegouse a dicir que “tiña ollos que pensaban”. Estamos ante un fotógrafo espectacular, que centrou a súa obra na figura humana, moi influído polas distintas vangardas europeas da época, obsesionado por retratar ás xentes dos distintos lugares polos que viaxaba e cuxo traballo merece, e moito, a pena ser visto.

Un artista ao que, e a modo de curiosidade, dicir que lle gustaba recorrer a pé a distancia entre Salamanca e Allariz, ataviado cunha mochila lixeira, cámara ao pescozo, rexistrando os distintos escenarios polos que ía pasando e retratando ás persoas coas que se cruzaba, algo que continuou a facer toda a súa vida, nunca obra que fala máis que de sobra por el, e ao que paréceme moi necesario reivindicar.

 

O FOXO DO LOBO

Revisión cultural do pasado, espello onde poder solucionar o conflito actual

Unha foto-reportaxe de Xose Garrido


Em cada huma das serras hai fojos, naquelle sitio mais conveniente (…) pero que fazen monterias os moradores daquelles povos vezinhos alocando os tais bichos te os meterem dentro de duas altas paredes que juntan os dous braços e por fim delles ten hum grande e alto buraco ou fojo colmado com hum ténue mato e vai saltar o lobo e nâo vencendo o salto dá com o corpo no fojo aonde com tiros ou chuços o matan (…)

(In Menorias Parroquiais, fegresia de Britelo, Ponte da Barca, 1758)

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (1)
Germil, Portugal /fotog: Xose Garrido

Con este percorrido polos montes de Germil e de Guende, non pretendo tanto realizar unha visión etnográfica do contorno senon propoñer unha crítica contemporánea contra o discurso lobófobo presente. O que fora unha praxe Ad hoc dos nosos antergos, labregos e gandeiros a partes iguais, perde a súa teoría no mundo de hoxe, onde o lobo e a súa poboación deixa de ser un problema; onde radica realmente o conflito é nun fracaso total na posta en marcha de medidas preventivas por parte da Xunta de Galicia, na política de axudas por danos aos gandeiros, etc. A administración pública debería así adicar recursos para que a gandería extensiva redunde tamén nun beneficio para a protección do lobo, e a sociedade ten a súa oportunidade de contribuir á desactivación do conflito a través das distintas ferramentas de consumo das que é beneficiaria.

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (2)
fotog: Xose Garrido

 

Nun territorio isolado coma o de Ponte da Barca, o gando foi sempre o recurso máis importante para o pobo. Era por iso fundamental protexelos dos depredadores que habitaban as montañas, xa que a perda dos animais podería supoñer a desaparición da propia comunidade.

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (3)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (4)
Foxo de lobos de paredes converxentes de Gelmir/ fotog: Xose Garrido

No corazón da Serra do Xurés, entre a aldea de Guende e os picos de Fontefría, agóchase unha espectacular trampa (de orixe medieval) empregada para dar caza ao lobo.

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (6)
Foog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (5)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (7)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (8)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (9)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (10)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (12)
Fotog: Xose Garrido

Non se pode precisar en que época foron construídos os foxos do lobo de Ponte da Barca. No actual territorio do concello, existen tres foxos de paredes converxentes, así chamados porque converxen en “V”, de xeito que estreitaba a área cercada e acurralaba o animal. Normalmente, na zona mais estreita da armazón, existía un “foxo” que era un buraco ou pozo no que caía o animal, asustado, e onde era abatido a tiros ou pedradas.

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (13)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (14)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (15)
Fotog: Xose Garrido
Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (16)
Fotog: Xose Garrido

No caso de Germil, o lobo sería obrigado a descender en dirección ó vértice do foxo, caería para unha plataforma interior, onde quedaría acurralado. Unha vez capturado, o lobo era recollido polos veciños e paseado polas aldeas da comarca co fin de exhibir o trofeo.

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (12)
Fotog: Xose Garrido

 

Froito da sistemática persecución levada a cabo polo home, este depredador, atópase hoxe clasificado como EN PERIGO de extinción. O lobo ibérico é unha especie protexida desde 1988, sendo prohíbido o seu abate ou captura.

“No veo al lobo caricaturizado de la fábula o al
halcón envilecido en el parque zoológico, sino
como criatura que, a través de la aventura de la
vida, comparte con el hombre el destino de la
tierra. Una criatura cercana y emparentada con
nosotros mismos, victoriosa en una larga y
fascinante historia evolutiva (…) Una criatura
palpitante, gloriosa como el halcón que cae de las
nubes.”
(F. Rodriguez de la Fuente)

Garrido_Xose_Report_jpeg_alta (21)
Fotog: Xose Garrido