Literatura | Revista de cultura e sociedade

O CLAN VALENCIANO QUE INSPIROU AO CREADOR DE “EL PADRINO»

Autor: David Sabucedo

“Coma moitas persoas facían cousas malas,
pero iso non os convertía en malvados”
(Mario Puzo)

En 1968, cumpridos xa os 48 anos, o escritor italo-americano Mario Puzo era un novelista que non deixaba de loitar para saír adiante. As súas dúas primeiras obras, The Dark Arena (1955) e The fortunate Pilgrim (1965), foran catalogadas coma clásicos e tiveran boa acollida mais non lle reportaran gran beneficio, apenas cinco mil dólares cos que non era capaz de manter a súa familia. Un ano despois a sorte mudoulle, a súa nova novela catapultaríao ao éxito e consagraríao tanto no eido da literatura coma do cine, aquela obra titulouna The Godfather, chamada en España, El Padrino.

O «Literato da Mafia»

Seguro que se a calquera persoa pregúntanlle quen é Mario Puzo case ningunha sabería responder, mais se lle preguntan por El Padrino a maioría, aínda que non vira o filme, sabería de que lle están a falar. Esta inmortal saga de Coppola, baseada na súa novela, levou dous premios Oscar á mellor película (El Padrino e El Padrino II), e Puzo foi premiado con dous Oscar coma co-guionista das mesmas, foi nominado pola terceira parte pero desta vez non tivo fortuna.

oscar-a-mario-puzo — Mario Puzo posa co Oscar (Corbis Bettman)

As súas obras inspiradas no mundo da Hampa déronlle o sobrenome de “Literato da Mafia”, pero este era un mundo que lle espantaba. Súa compañeira Carol Gino dicía que non se parecía ás súas personaxes: “a lealdade, a bondade e a compaixón das súas personaxes eran un reflexo da súa propia personalidade, non o era a maldade, este derradeiro aspecto viña dos seus pesadelos non dos seus soños”. El mesmo dicía que a súas novelas eran unha versión romántica do mundo criminal.

Unha das paixóns de Puzo era a historia do Renacemento italiano. No ano 1983 realizou unha viaxe ao Vaticano, e quedou tan fascinado polo que viu que decidiu facer unha novela deste estado.

A primeira familia do crime

Mario cría que os Papas eran os primeiros Dons, é dicir, os primeiros xefes dos clanes mafiosos de Italia, e o máis importante de todos eles fora Alexandre VI, patriarca da familia Borgia.

O autor sentía gran fascinación por esta familia orixinaria de Valencia, tanto que as súas historias inspiráronlle para elaborar as súas novelas. Estaba convencido que foran a primeira familia criminal da historia.

Alexandre VI naceu en Xátiva no ano 1431 co nome de Rodrigo, era membro da familia Borja, que en século e medio deu a historia dous Papas e un santo: San Francisco de Borja e os pontífices Calixto III e o propio Alexandre.

rodrigo-borgia — Retrato de Alexandre VI.

Cando se trasladou a Roma o seu apelido foi italianizado coma Borgia. En 1492 é proclamado Papa, comezando unha carreira na procura de levar a súa familia ao cumio do poder político en Italia.

Pese a ser crego Rodrigo tivera catro fillos os que recoñecera e trasladara con el ó Vaticano: Juan, César, Lucrecia e Jofre, estes serán unha das principais ferramentas das que se valerá o pontífice para acadalos seus soños de poder. O exemplo máis claro dáse ca súa filla Lucrecia, que foi casada ata catro veces por mor dos pautos políticos que máis lle conviñan ao seu pai.

A cambiante política de alianzas dos Borgia valeulle a esta familia que seus inimigos crearan unhas serie de bulos que remataron dando vida á lenda negra que hoxe acompaña seu nome. En 1497 Alexandre racha o pauto de matrimonio entre Lucrecia e Giovanni Sforza de Milán, aos 16 anos a rapaza xa se divorciara dúas veces, o Papa acusou ao seu xenro de impotente e homosexual para invalidar o casamento. Isto fixo que os Sforza responderan a súa vez con outra acusación: segundo eles Rodrigo Borgia e seus fillos, Juan e César, mantiñan unha relación incestuosa con Lucrecia e obrigárona a separarse porque Rodrigo queríaa só para el. O certo é que o propio Pontífice non axudou a rematar cas faladurías da xente, xa que pouco despois do seu divorcio súa filla quedou embarazada e daba a luz a un neno, o que se coñeceu coma o Infante Romano; o pobo de Roma atribuíulle a paternidade a Alexandre, e este non só non o negou senón que contribuíu a alimentar máis o conto dicindo que ese neno era de seu fillo César.

César Borgia

Lucrecia Borgia

A violencia non podía faltar no currículo deste clan. O veleno era unha arma moi empregada por eles, falábase do Veleno Borgia, un bebedizo letal cuxa receita era unha creación familiar gardada con gran segredo. Neste eido o membro que máis destacou foi César, o bautizo de sangue desta personaxe seica foi a morte de seu irmán Juan, que en 1498 aparece acoitelado no río Tíber; outro familiar que sufriu as iras do Duque Valentinois (título co que se lle coñecía) foi seu novo cuñado Afonso de Aragón, a penas un ano despois de que casara ca irmá de César, este ordénalles a uns sicarios que o apuñalen ata a morte. César, pese a ser unha persoa celosa e envexosa, era un gran xeneral, coma capitán dos exércitos pontificios realizou exitosas campañas militares en Italia. Este triunfos fixeron que Maquiavelo se inspirase nel para escribir O Príncipe.

O propio final deste clan non podía ser outro que violento. En 1503 tras acudir a unha cea con outros cardeais o Papa caeu enfermo e morreu. César, que tamén fóra, enfermou pero deuse recuperado. Coma os modernos Boss ou Dons da mafia o seu reinado foi corto pero intenso, e coma unha especie de xustiza poética foi o veleno, súa arma favorita, o que lle puxo fin.

Uns vellos compañeiros de viaxe.

Para Mario Puzo estas historias eran ouro e fonte de inspiración. El e a súa compañeira, Carol Gino, comentaban xuntos as aventuras desta familia, incluso o escritor chegou a recrear algunha delas e adaptounas ás súas novelas. El tiña a súa propia opinión dos membros do clan: Lucrecia era unha boa rapaza; César era un patriota que quería ser un heroe; e Alexandre un pai compracente, un home de familia.

mario-puzo_carol-gino — Mario Puzo e súa comapañeira Carol Gino.

Cando sufriu un infarto en 1992 retirouse a Malibú, alí recuperouse escribindo sobre os Borgia. Ese libro foi o proxecto da súa vida pero sempre o aprazaba, xa que dicía que non quería desprenderse daqueles personaxes. Un bo amigo del, o historiador Bert Fields, que o tiña asesorado sobre o Renacemento sempre que o vía preguntáballe sobre a novela: “Cando vas publicalo libro dos Borgia?”

Nos seus derradeiros anos de vida ofrecéronlle axudarlle a rematalo libro, mais el non quería axuda de ninguén. Poucos días antes de morrer diante da súa moza, Carol, sacou un feixe de folios amarelos do derradeiro caixón de seu escritorio, ela pensou que eran apuntamentos da súa última novela, Omertà, recentemente publicada, pero aquelo era o traballo dos Borgia, a paixón de toda unha vida. El deullos e fíxolle prometer que remataría o libro, xa que despois do que lle tiña axudado ela sabía tanto dos Borgia coma el mesmo. En 2001, dous anos despois da morte de Puzo, saía a luz The Family, a historia da primeira familia criminal, os Borgia.

Para saber máis:

Mario Puzo, Los Borgia. Ed. Planeta, Barcelona 2006

O pasado 24 de setembro anunciáronse os gañadores de “Unha pequena historia”, o I Premio de relato Curto de Moreiras, un certame literario organizado pola Asociación de Veciños de San Pedro de Moreiras.

Nesta primeira edición Eva Castro Outeiriño foi a segunda clasificada co relato Unha persoa namorada; o gañador foi Jonatan Da Silva Vecino con Do Beato Rudesindo Sabucedo. Dende Revista Orballo queremos felicitar aos gañadores e darlle as grazas á Asociación de Veciños de Moreiras por deixarnos publicar o relato gañador.

Do Beato Rudesindo Sabucedo

Fora cousa de Carmiña Canal, unha leiteira moi lercha de Gradeira. Comezara a dicir que na corte da casa da tamén leiteira Ramona Sabucedo, nas Airas, vivía acochado, coa lepra, o seu sobriño Rudesindo, orfo de nai desque seu pai Eligio, irmán dela, marchara a México.

Nunca ninguén vira ao leproso, pero ninguén se acercaba ao lugar. Só o doutor Amadeo Lloves, de Toén, entrara na casa. E só el, en todo o municipio, seguiu a mercar o leite á Ramona.

E viña o Doutor sendo concelleiro do PC cando estoupa a guerra e o tenente coronel Luís Soto manda deter aos das esquerdas. Unha madrugada de agosto do ’36, golpea con violencia na porta da súa casa un grupo de requetés entre os que estaba Emilio Cruz, ex-concelleiro carlista co que tiña lea, amais, por unha moza. Sabía ben que os outros non foran sequera levados ó cárcere, senón que foran directamente “claudiados” máis para abaixo de Alongos, á beira do río, e fuxe.

Bota a correr en dirección a Moreiras. Unha grea de homes e cans perségueno. Decide virar o rumbo sobre a marcha e meterse monte a través á altura de Fondón. Avanza entre os toxos, esgaduñado, até deixar de ouvir os tiros e os ladridos. Senta e toma aire. En canto amenza estarán asexándoo de novo – pensa – e retoma a marcha cavilando na opción máis segura. – ¡Claro! A corte da casa de Ramona Sabucedo – . El sabía realmente que alí non había leproso ningún. Só unha vaquiña e un burro.

Cando chegou, aínda noite, Ramona estaba a piques de saír cara Ourense, onde algo ía vendendo por xunto a finca do Macías. Deulle un bo susto, pero foi acollido pola leiteira, quen lle gardaba aprecio. Amorrachou sobre a palla e, aínda que non estaba afeito, o cansazo era tal que axiña conciliou o sono.

Durante tres semanas, como se nada soubese e para non espertar sospeitas, Ramona continuou a ir, no día e hora habituais, á casa do doutor co cántaro á cabeza, coma se lle fose vender o leite. Cando ninguén a vía aproveitaba para coller, seguindo as súas indicacións, roupa, uns aforros que tiña acochados e un vello libro que estaba a estudar en profundidade; un de John Gerard: “General History of Plantes”.

Os requetés, durante días, percorreron todas as casas do pobo: dende Trelle até Xestosa, dende Xestosa até Feá, dende Feá até Freixendo e dende Freixendo até Moreiras. Na parroquia, só dúas ficaron sen rexistrar: a casa parroquial e a do leproso das Airas – non fora ser o demo -, pero nin rastro del. Na aldea comezouse a dicir que saíra do país.

As rutinas da leiteira dende entón non cambiaron moito, acaso, mercaba algo máis pra comer, pero ninguén lle prestaba atención a aquela muller e ao seu “sobriño” enfermo. E así pasaron os anos da guerra (os días da guerra en Ourense) e os da posguerra o doutor Amadeo Lloves, Ramona Sabucedo, a vaquiña e o burro.

Todo cambiaría o 14 marzo de 1945. Meses antes, ordenaran novo bispo a Pachico Blanco Nájera, quen organizou nos xardíns de San Lázaro, fronte a capela, unha misa para os leprosos en conmemoración do patrón. Mandou que os párrocos desen instrucións ás familias para levaren aos enfermos. Debían atarlle unha lata cunha corda a un pé, para advertir do seu paso co ruído á veciñanza, e levar a cara cuberta. Don Antonio, o cura de San Pedro de Moreiras, pensando que con ela vivía o leproso Rudesindo, deu recado a Ramona, que non sabía que demo facer. O doutor Lloves tranquilizouna. Taparía a cara, faríase pasar polo seu sobriño e iría á misa. – “Xa teño gana de dar un paseo pola capital” – dixo. E alí chegou, sobre o burro, paseniño, gobeludo e moi desmellorado, ante a mirada morbosa de xente que se presinaba ao seu paso.

10373712_836011199750181_4393754746358224823_n — San Pedro de Moreiras

Acabando a misa, mandou o bispo aos leprosos levantar os panos cos que cubrían as súas cabezas para lles dar a bendición. Foi nese momento cando o Padre viu que Rudesindo, aínda que gobeludo, pálido e desmellorado, parecía ter curado. Ante o pasmo do prelado, os fregueses reaccionaron en éxtase ao grito de ¡Milagre!

Tralo prodixio, o accidental Rudesindo, – ou sexa, o Doutor -, foi confinado novamente, agora, no Mosteiro de Santa María de Oseira, até o ano ’55, cando morreu dise que envelenado coa infusión dunha planta que empezara a sementar non había moito. Recibiu sepultura, en loor de multitudes, no camposanto de San Pedro de Moreiras, sendo presidida a cerimonia polo propio bispo, quen mesmo se presentaría entusiasta como Postulador da Causa para a súa beatificación.

Na primavera do ’62, sendo o impostor xa beato e o cortello das Airas un centro de peregrinación, Ramona Sabucedo, que traballaba coidando da casa parroquial e do cemiterio dende aquel célebre San Lázaro, recibiu unha inquietante carta remitida dende México polo seu irmán, Eligio Sabucedo. Nela daba noticia da morte do auténtico Rudesindo Sabucedo en Querétaro, onde sempre viviron dende que marcharon. Estaba a tramitar a repatriación do corpo para enterralo nun dos nichos da familia e cursara xa a notificación a través do consulado á Diocese.

Non houbo outra. Ramona confesou todo a Don Antonio, que case morre do infarto, para logo iren ao bispado. De alí mesmo foi levada, con discreción, ao mosteiro que teñen as clarisas en Vilar de Astrés, de clausura, de onde nunca sairía.

Cando chegou o corpo, semanas despois, dirixiuse con el o séquito do bispo, o párroco e uns peóns cara ao panteón. Fixérono de noite. Levantaron a lápida do beato, escavaron no foso, abriron a caixa e viron dentro, nefeuto, que non había corpo ningún. Retirárona, puxeron a outra no seu lugar, taparon o buraco, colocaron de novo a lápida e marcharon deixando presto, agora si, para o descanso eterno ao auténtico leproso Rudesindo Sabucedo.

Obra gañadora do I Premio de Relato Curto de Moreiras
Autor: Jonathan Da Silva Vecino

Imaxe: A mi también me gusta Moreiras (facebook)