Autor: Pablo Gómez Portas

Dicía Roberto Bolaño en Los Detectives Salvajes en voz de Joaquín Font que hai unha literatura para cando estás contento, outra para cando estás triste, tamén hai unha literatura para cando te sentes ávido de coñecemento ou para cando estás tranquilo, pero tamén, afirma o escritor chileno que hai unha literatura para cando estás desesperado “Esta última es la que quisieron hacer Ulises Lima y Belano”, persoaxes principais de Detectives Salvaxes, pesudónimos de Mario Santiago Papasquiaro e do propio Roberto Bolaño. Cando falamos de literatura desesperada, falamos de literatura maldita de feitos e de actos de desesperación emocional por parte do poeta que corre o risco de volverse tolo se se deixa levar pola espiral poética. A maior parte da literatura maldita tanto Lautremauntiana coma Bolañiana  está escrita para mentes adolescentes, mentes sensibles que buscan no coñecemento un recoñecemento interior da súa natureza “o poema perfecto” porén iso ten os seus perigos se antepoñemos a vida ó verso, o simbólico a realidade e polo tanto o lector e o escritor desesperados, como di Joaquín Font, corren o risco de ser uns desesperados “a secas” que  máis adiante e entre “Algodóns nos oídos” buscarán un remanso de paz na literatura escrita para o lector tranquilo. Máis é inevitable non cavilar sobre esta fonte de reflexións que clasifíca o lector segundo a súa tipoloxía. En Rendición de Ray Loriga, por exemplo, o  protagonista vese na encrucillada da súa vida; seguir o camiño marcado, a senda cómoda e correcta ou escapar da normalidade, “recordar onde deixáchelas armas” e ser o dono da túa idea, do teu sino. Curioso é canto menos que a primeira frase do libro garde moito de elocuente en canto a escritura maldita , Loriga inicia Rendición afirmando : Nuestro optimismo no está justificado, no hay señales que nos animen a pensar que algo puede mejorar. E velaquí lectores unha das bases da escritura poética desesperada, para que escribir para xentes felices pudiendo escribir para ansiosos de vida, de literatura de noites acaloradas de realísmo máxico e de momentos polo tanto únicos para logo levar a abella nos beizos?

A abella sempre se leva nos beizos cavilarán os lectores, sempre , sexa a tipoloxía de literatura que sexa, a literatura desesperada é unha máis, pode unha ou un ser sensible e tamén desfrutar do coñecemento de orde lóxica e corrente, non quero con esto levarlle a contraria a Roberto Bolaño en canto o que quere significar “Detectives Salvaxes” se non expoñer o que no fondo significa a súa obra contemporánea por excelencia , esa mesma obra que sucede a “Rayuela” de Cortázar e  que non é nada máis nin nada menos que a vontade de descubrir nun mesmo o diálogo interior ou a certeza da palabra  nos beizos, na mente e na memoria. Na obra de Bolaño fálase do México Bohemio, dos lugares e das rutas recorridos polos poetas , dos seus diálogos e das súas relacións, sempre en primeira persoa. A literatura sucédese nun esquema en forma de diario que o propio lector vai recompoñendo( en voz dos diferentes personaxes que forman a trama) o lector debe ir arranxando ese caderno de campo ata dar, con Cesárea Tinajero, e dicir; coa poesía en si mesma,  expóñovos polo tanto  o seguinte exercicio de “Realismo Máxico” no transcorrer da miña infancia na procura da miña propia Cesárea Tinajero. Anímovos a atopala , a  que vos atrevades a facelo, a entender a poesía dende o inicio (Raíz) e a entender a necesidade de crear outros mundos enteiramente máis reflexivos e verdadeiros sen connotacións simbólicas, sen elocuencias esaxeradas, deixando so discorrer un pequeno fío da literatura persoal pola matriz da historia:

 Recordo ás tardes de outono con tan so dez anos recorrendo o camiño que ía dende a escola ata a miña casa logo da actividade extraescolar de pintura e artesanías, esas tardes nas que debería ir camiñando pola estrada que pasa polo Pazo dos Marqueses de Mós e diante da igrexa de Santa Eulalia  e recordo tamén o que nese momento se me pasaba pola cabeza coma unha asimilación fugaz a denominada historia persoal, o punto de partida, unha idea previa a narración mental diaria, un síntoma inicial de ansia pola narración interior ( Ansia Bolaniana na procura de Cristina Tinajero?) cando  aínda era un neno:  “ Xa por fin é xoves e os días  son máis pequenos , hoxe foi un dia animado na escola , pasamos o dia de aquí para alá, das clases de matemáticas ás lecturas de Aldán e logo un documental nesa aula que tanto me gusta, cargada de mapas e bolas do mundo e mesmo dun esquelete para aprender o corpo humano e que me tele transporta a outro tempo.  O documental ía sobre a terra , as súas formacións rochosas os seus mares inmensos ás súas paisaxes de variadas formas e temperaturas, logo atopeime con ela pero quedei calado coma un paxaro cando se fai de noite…”

Icluso cando o paxaro camiña, nótase que ten ás.. A.M.L

É un simple exercicio no cal o meu eu transpórtase a infancia, a unha situación relativamente hipotética. É a poesía unha suma de situacións hipotéticas edulcoradas a posteriori con realismo máxico? Non atopo resposta máis seguro que si que hai algo de verdade, como de verdade tamén atopamos no cine de Julio Medem , un cinema no que o espectador transfórmase directamente nos personaxes que decoran a escea e polo tanto existe indubidablemente unha vontade de “realismo máxico” por parte do director, unha vontade por crear un cinema desesperado. Non pretendo ser pretensioso  en canto ás miñas evocacións a feitos pasados, reivindico os feitos pasados das persoas como unha narración de situacións e estados emocionais e por elo lévovos a outra etapa da miña adolescencia cando por primeira vez vin o filme do director Vasco “Os amantes do círculo polar” a primeira impresión e o recoñecemento de outros mundos, lonxe das xergas propias da adolescencia e lonxe tamén da idiosincrasia a que pertencía, a palabra tiña o valor de palabra “a man que escribe vale máis que a que ara”.

A personaxe principal ,Ana, establece un diálogo en primeira persoa : A historia nárrase en círculos , Otto busca a Ana incansablemente, tenta atopala, Ana narra na voz da súa infancia:“Cuando hace frío la mayoría de las cosas van más deprisa, o llegan antes. Me refiero a las casualidades. Me encanta que haga frío. Una tarde de mucho frío leí una pregunta de amor, demasiada bonita para la letra de un niño. Aquel mensaje lo tenía que compartir, no sabía que hacer con él.” Ana e Otto son distintas posicións literarias, encontros que se van repetindo en forma de casualidades, Ana é a poesía en si mesma e Otto tenta atopala. Noutro dos filmes do director Vasco atopámonos ca personaxe de “Caótica Ana” a cal realiza pinturas absolutamente superficiais ca fin de canalizar o seu diálogo interior no que intervén a desesperación de recordar ás súas vidas pasadas, o seu padecer e o seu sufrimento nesas outras vidas. O espectador neste caso interpreta o potencial artístico e o pon en valor co pasado da protagonista, voltamos a Bolaño  en Los Detectives Salvajes cando afirma “Qué lástima que pase el tiempo ¿verdad?, qué lástima que nos muramos y que nos hagamos viejos y que las cosas buenas se vayan alejando de nosotros al galope“. Como se foi a Mari de Julio Medem , na desesperanza do sexo , unha semideusa que atopa na mente dun home de dúas persoanalidades un raio de luz, de luz entre tanta desesperaza, de ansia de luz polo tanto, e logo non hai na poesía moito de amor propio pola búsqueda da luz entre as tebras?