Revista de cultura e sociedade

Os camiños do señor son inescrutables, ou iso é o que di a sapiencia populosa. Sen dúbida, nunca pensei que un grupo que coñecín en Padrón, cando estaba a traballar de camarerio nunha das semanas máis fortes do ano no luagar, a Semana Santa, puidese entrevistalo e velo actuar nun lugar tan afastado de grandes núcleos poboacionais cómo é Santa Ana. Alí, onde antano se constituía o espazo coma un cortello, e hoxe é denominado na súa honra cómo “Corte dos Bois,” tivemos unha charla de aproximación ó grupo Factoría de Subsistencia.

Entre risas, en plan broma, Josito Porto, guitarrista, vocalista e coprotagonista da película, comenta que Factoría de Subsitencia nace na época dos indignados, cando o por entón alcalde Conde Roa o contrata para espallar a xente que alí se concentraba, e ó ver o percal, súmase á causa, saíndolle o tiro pola culata ó poder rexio da cidade. Afondando, non obstante, un pouco máis na historia, acaba confesando que en realidade eran temas que tiña xa na testa dende a época de Korosi Dansas.

O teatro, que non lembro agora a qué número de arte fai referencia (o cine coido que sempre se considerou o séptimo arte), foi o artífice da xuntanza entre Sabela Dacal, que tocaba o acordeón en directo nalgunha das obras nas que participaba, e Josito Porto, reputado actor, que non diputado por dúas veces. Ambos en conxunto conforman esta Factoría de Subsistencia, cando non lles permiten agregar os seus músicos habituais, por culpa de cuestións económicas, e de ahí o de subsistencia, xa que eles elaboran un producto do que subsisten cómo boamente poden nos tempos nos que toca vivir, que é a música.
A conexión entre ambas personalidades é perfecta, e ven derivada dun equilibrio de forzas, xa que Josito se define cómo bastante anárquico no seu método, e ó atoparse enriba dun escenario para dar un concerto, esquécese da faceta de actor que sigue un guión, polo que lle poida restar de credibilidade á actuación, mentres que Sabela semella aportar ese punto de corrección precisa, pero sen propasarse, para lograr que os temas, que son da autoría de Josito maiormente, teñan un toque máis preciosístico, aportando uns arranxos que lle dan un algo que sempre suma, xa que ela é a que aporta un maior manexo da música no campo teórico, aparte de que xa ten unha andadura nesta disciplina, pois aparte de ser profesora de piano e acordeón, é parte integrante do grupo Xestreu.

A temática dos temas acólchase sobre unha especie de humor ácido, no cal a canción acolle unha forma inicial para rematar dando un xiro radical, acabando certamente mal a historia, cómo acontece por exemplo no tema que quizáis sone máis entrañable, titulado “Nana.” A idea é un pouco a de traballar algo tan noso cómo é a retranca, “misturar blanco con negro, xogar coas verbas,” tal e cómo afirma o propio Josito. Tamén semellan aparecer destellos da figura do antiheroe, xa que “os perdedores son máis interesantes.” Cóntanos de feito, a anécdota da época na que el rexentaba un bar en Vilagarcía de Arousa, onde un tipo falaba só diante dun espello, e que cando un se achegaba a el, podía escoitar que estaba a falar da fin do mundo e da ignorancia desta chegada por parte da xente, o que inspirou o fermoso tema “Lura de bar.”

Falamos tamén por suposto, desa visión do mundo que rodea ó artista, pois ela é o alimento preciso para as súas obras, o que abastece a súa despensa e do que nutre o seu corpo e a súa ialma. Josito é un tanto amante do Carpe Diem, e non se preocupa do futuro en exceso, porque cando se pecha unha porta ábrense mil máis, e sempre se aprenden cousas por ese camiño que ás veces se nos fai un tanto tortuoso. Non está a favor para nada das poses, “aínda que esto igual xa é unha pose,” nos di, polo que amosa un gran respeto por un tipo que se anime a tocar tres acordes desafinados, mais que toca algo da súa propia colleita, e que non busca ser un tributo ou o reflexo perfecto de calqueira grupo de culto.
En canto ás influencias musicais, ó grupo asimila varios estilos, xa que Sabela amosa un “certo descontento” cara a distorsión, e bebe de productos musicais que se entroncan en diversos estilos, tales cómo a música clásica ou o jazz. Valora moito o que son aquelas xentes que traballan no xénero, chegando a ser quen son a base de esforzo e traballo, cun pasado un tanto difícil.

Polo que respeta a Josito, comenta que para el houbo un antes e un despois na música tralo primeiro disco de Siniestro Total, “¿Cuando se come aquí?,” valorando a grupos cómo Golpes Bajos, Sex Pistols ou mesmo David Bowie. No referente ó punto compositivo, as creacións achéganse máis a xentes como Albert Pla, ou incluso un algo a Javier Krahe, e un grupo que tamén é referente para Josito, tal que Surfin Bichos, alabando o papel desenrolado por Fernando Alfaro.

En definitiva, atopámonos diante dun grupo que sonou de vicio o día que actuaron na Corte dos Bois, pero que, escoitándoos un tempo despois nas festas de Ourense, con todo o grupo ó completo, a cousa gañou dunha maneira espectacular, que debería ser tomada en conta á hora de contar cos seus servizos. Cando desta maneira sucede, súbense ás tablas tamén Mon Orencio, ó baixo, guitarra e trompeta, e José Lameiras á parte de batería e ó theremín. Sirva este aritgo logo para lograr o empuxe dunha banda que pode aportar moito ó patrimonio cutrual, cómo no seu tempo o aportaron sen ser conscientes delo, grandes cantantes e grupos que hoxe se atopan na memoria colectiva de grandes e pequenos. Que a factoría nunca desista, por tanto, de subisitir.

Redacción: David Conde Seoane

Fotografía : Alberte Otero

Para comprender o dia da Patria Galega como feito histórico e considerar esta actividade no eido do galeguismo temos que valorar a plausible intervención das Irmandades da Fala logo da desaparición no 1912 da organización de corte rexionalista Solidaridad Gallega como punto de inflexión para a eclosión xa en termos políticos e prácticos do Nacionalismo galego e a súa andaina dialéctica; no térreo, primeiro da cultura e logo da política coa aparición do Partido Galeguista impulsado por Alexandre Bóveda. O galeguismo vai a evolucionar de Rexionalismo a Nacionalismo cara o ano 1916 coa creación da “Irmandade de amigos da fala” da Coruña , unha iniciativa de orde cultural que logo espallaríase pólas demais vilas galegas creando así numerosos puntos de difusión e reivindicación do movemento nacionalista. O periódico A nosa Terra será o difusor de ámbalas dúas organizacións e do galeguismo propiamente dito e coincidindo a primeira publicación da súa segunda etapa co nacemento das Irmandades da Fala.

010xuntanza_if_monforte_269 — IV Asamblea das Irmandandades da Fala , entre os asistentes Castelao , Antón e Ramón Vilar Ponte.

Antón Vilar Ponte convértese no seu máximo expoñente e Vicente Risco será un dos ideólogos máis influintes dentro da Irmandade e na cal o manifesto da Asemblea Nacionalista de Lugo que sería elaborado o 18 de novembro do 1918, potenciará o xermen ideolóxico nacionalista de verbo crescente e romántico cara as reivincacións de maior autonomía para Galicia , reivindicación de dereitos para o campesiñado e a definición dunha política librecambista defendida polo propio Vilar Ponte e a irmandade da Coruña en contra de aranceis e demáis barreiras económicas que impedían o desenrolo natural da nosa terra en aras do crecemento. Neste punto xa aparecen as distensións dentro das Irmandades aínda que tamén o érmolo de definicións e estudos de clara lucidez intelectual na procura de vías para a expansión do pensamento galeguista dende as perspectivas conservadoras e progresistas.

Comézase logo a atisbar a creación dun órgano político activo que reivindica a consolidación na práctica dos intereses nacionais galegos. As Irmandades serán un fervedoiro dialéctico entre as posturas que defenden tanto o sector tradicional-católico, liderado por Vicente Risco e as posturas adoptadas polos demócratas e republicanos de índole electoralista e que logo anunciaría Castelao elaborando os principios de nacionalismo , republicanismo e federalismo como a proposta necesaria para a Galiza dentro das democracias europeas de principios de século . A idea de Risco alimentada polo antiliberalismo de Brañas e a fundamentación céltica de Murguía oporase a creación dun aparello político nacionalista e na proclama e idealización da vida rural e agraria defendida polo grupo ourensán Nós, atopándose de fronte coa resposta ideolóxica de Vilar Ponte e o grupo coruñés de tendencia Laica e democrática.

Pois ben, ademáis dos debates dialécticos en canto a postura adoptada pola Irmandade tamén houbo acordos e desacordos relacionados coa data proposta para a celebración do Dia da Patria, as Irmandades da Fala propuxeron establecer o dia 25 de Xullo como dia da Patria Galega coincidindo así coa data adicada ao Santiago Apostol e outorgándolle ó dia sinalado un efecto simbólico e místico segundo afirmaba Risco, cuxo argumentario tamén terá a sua posición alternativa , entre eles a Sociedade Pondal e a Federación Galega de Sociedades que pretenden converter o 17 de Decembro no dia nacional de Galiza establecendo como feito simbólico a execución do mariscal Pardo de Cela por mandato dos reis católicos no 1483. En canto aos festexos na metade dos anos vinte do dia da Patria Galega, estes espallaranse por toda Galiza máis serán refreados póla Ditadura de Primo de Rivera a cal cortaralle as ás ao movemento galeguista.

Coa chegada da república volveríanse a celebrar os festexos do 25 de Xullo, os cales tamén contribuirían de maneira eficaz en canto a difusión para a a aprobación do estatuto de Galicia do 36 máis de novo o franquismo eliminaría o dia da Patria Galega convertendo a data sinalada no “Dia de España”. A reivindicación e consideración do dia da Patria continuou no exilio , Castelao arenga a identidade nacional de Galiza e a defensa de traballadores e campesiños nun histórico mitin no 1948 en Buenos Aires mentres que na nosa terra celébrase a tradicional misa por Rosalía de Castro na igrexa de Santo Domingo de Bonaval. Anos despois a UPG proporá o 25 de Xullo como dia nacional popular que remataría sempre en enfrontamentos coa policia, incluso mesmo coa chegada da democracia debido debates sobre a cuestión nacional galega e a posicións políticas encontradas.

Para comprender o galeguismo e a toda esta corrente de seguidores do nacionalismo, de forma case antropolóxica e un tanto prosaica , Castelao fai un reclamo a tradición e a personalidade galega en Sempre en Galiza na cal afirma: “A nosa tradición revélase no idioma , no xeito de vivir e de pensar , no sentido trascendente da vida e da morte, no afán de universalidade e de particularidade, no amor a xustiza e ás boas formas de convivencia, na identificación amorosa coa terra, na esperanza dun mundo mellor, na predisposición á poesía …A tradición e todo aquelo que xamáis nos traicioará” . Toda esta definición do que é a tradición galega en conflicto coa historia , todos estes enfrontamentos dialécticos entre as diferentes ramas do nacionalismo aquí expostos están cargados de dificultades que pretenden recordar ao lector a importancia do 25 de Xullo como unha data simbólica cargada de historia, literatura e emocións , de reivindicacións políticas en definitiva para dar voz aos galegos e galegas e da cultura e idiosincrasia do país.