Cando o sangue chega ó Miño

“Porque todo home é obrigado a morrer por tres cousas: a primeira pola súa lei; a segunda polo seu Rei; a terceira pola súa grei e pola cousa pública da súa cidade e liberdade desta.”

Irmandade de Antealtares (1458)



Nuno de Ousende mira pampo para o estado no que quedara súa vivenda tralo impacto do proxectil, unha cousa estaba clara a tregua estaba rota, o que a diplomacia non resolvía teríano que facer as armas. O 15 de setembro de 1455 unha pedra guindada dende o tellado da catedral de San Martiño “viraba” a vivenda do procurador do concello de Ourense, Nuno de Ousende, líder do bando municipalista, marcando o comezo de seis días de violencia continúa na cidade das Burgas.

Dende facía séculos a vella guerra bispo-concello tinguira de sangue as rúas da cidade, á chegada do bispo Pedro da Silva en 1448 marcaría outro capítulo deste conflito. Silva, tras tomar a mitra auriense, imporá pola forza seus dereitos coma señor feudal, pasando por riba de veciños e concello.

O verán de 1455 fora moi tenso nas relacións dos veciños co bispo e seus homes, xa que dende a catedral, o Pazo e o Curral do Bispo (as fortalezas do interior da cidade), e o Castelo Ramiro (nas aforas) estes non deixaban de asoballalos, facendo que Ourense se converterá nun polvorín a piques de estourar e botar por terra a tregua, acordada recentemente, entre o señor feudal e o órgano municipal. O apedramento da  casa do procurador foi a faísca que iniciou todo, xa que este era o símbolo da loita do concello por acadar a autonomía fronte o señor. O día seguinte os homes do Pazo e o Curral asasinan a un comerciante na rúa dos Arcediagos; e dende o tellado da catedral asetean e apedran varias casas da urbe (entre elas as do Conde de Santa Marta).

13
Almenas no tellado da Catedral de San Martiño.            Fotografía: Andrea Pérez Justo

Esa morte será o feito que leve ao concello a rachar a tregua oficialmente e a autoproclamarse autónomo fronte o señor episcopal, dende ese día só habería un señor de Ourense, o rei (que estaba moi lonxe). Tras dous días de “calma chicha” volve a tormenta. O concello reúnese na Praza do Campo (hoxe Praza Maior), a esta xuntanza acoden moitos veciños, mais no transcurso desta 150 homes do Castelo Ramiro irrompen na cidade e atacan os alí reunidos, matando e ferindo a quen se puxera por diante; ao mesmo tempo os do Pazo do Bispo saen e prenden lume as casas que hai o redor desta fortaleza.

11
Torre dos Brancos do Pazo do Bispo.                            Fotografía: Andrea Pérez Justo

Estes terribles acontecementos levan o concello a actuar de inmediato, primeiro asinan un acordo co Conde de Santa Marta de axuda militar (facendo valer aquilo de “o inimigo do meu inimigo é meu amigo”).

14
Vista da Praza Maior dende a rúa Arcediagos.           Fotografía: Andrea Pérez Justo

A noite do sábado 20 de setembro as tropas municipais e do conde atacan os Pazos e o Curral, queimando as portas e entrando na residencia do bispo, a cal saquean, a batalla non produce baixas pero si numerosos feridos da milicia do concello. O domingo 21 os veciños exaltados pola vitoria anterior acoden en masa á toma da Torre Vella da catedral (onde se atopa a catapulta), producíndose unha nova vitoria do pobo, pero a un prezo maior, xa que durante a refrega morre un veciño. A revolta veciñal desta fin de semana saldaríase ca toma por parte do concello das fortalezas do interior da cidade, quedando coma único bastión señorial o castelo Ramiro, xa fora de Ourense, e unha relativa paz social que duraría uns poucos anos.

Un mes despois dos feitos un correxedor real viría a cidade no nome do rei para xulgar o ocorrido, mais foi acusado de ser moi pouco imparcial, adiviñades de que lado se postulou? Si do señor feudal (non esquezamos que inda estamos na Idade Media), pero este xuízo non alterou a situación acadada trala revolta. Este episodio  ocorrido na cidade do Miño sería a brisa que antecedeu á tempestade que sacudiría Galicia enteira, comezaban a levantarse aires de Irmandade.

David Sabucedo Cardero

 


Para saber máis:

A vida e a fala dos devanceiros.

Ferro Couselo, X. Ed. Xerais, Vigo, 1967.

A cidade de Ourense no século XV.

López Carreira, A. Ed. Deputación Provincial de Ourense,Ourense 1998.

Conferencia: Amigos da República.

Venres, 15 de abril, oito da tarde. No edificio Marcos Valcárcel tivo lugar unha conferencia organizada pola fundación Amigos da República de Ourense ao cargo de David Simón, médico e investigador na historia da medicina, e titulada “Da Praza Maior de Ourense ao campo de concentración nazi de Drancy (París) e ao exilio: Os dentistas Dainow Dicker e familia”.
Nesta, o conferenciante contará a vida dalgunhas familias que sufriron a represión nos anos posteriores a República, dende a Guerra Civil en diante, en concreto a familia dos Dicker Dainow. Coñecemos que estas familias eran importantes porque aparecen referenciados en caricaturas ou en libros posteriores como pode ser “Los médicos republicanos en la URSS” de Miguel Marco Igual.
Marie Dicker e Wulf Dainow aséntanse na cidade de Ourense coa apertura de clínicas, aínda que a súa historia xa comeza algo atrás, xa que ambos estudarán en Xenebra por ser un lugar con ambiente liberal, constatado pola gran presenza de estudantes femininas e xentes de diversos grupos políticos.
Pola súa parte, Nina Dicker, irmá de Marie Dicker, terá un papel importante na historia da súa familia; casará de primeira vez con Manuel Dainow, que falecerá en 1922, e será editora da revista Burevestnik. Máis adiante, terá segundas nupcias con Boris Tchlenoff no ano 1939. James Dicker, irmán desta, chega a Xenebra no ano 1906, lugar no que terá importancia debido a que chegará a ser un dirixente do Partido Socialista de Xenebra.
Marie Dicker aséntase en Ourense e formarán parte da competencia con outros dentistas daquel tempo como pode ser Pedro García del Villar, e chegarán a expandirse coa apertura de clínicas en Celanova ou Ribadavia. Xa asentados, comezan a participar de forma activa na cultura da cidade, patrocinando libros de poesía como o de Xavier Bóveda “Epistolario romántico y espiritual. Rosario lírico y otros poemas” de 1917, o cal lle dedica a Eva Dainow, integrante da familia, e que casará con Roberto Tizón Aguiar, outro membro importante da cidade.
Participarán activamente no ambiente cultural ourensán, apoiando periódicos, promovendo bailes no Liceo ou en homenaxes a persoeiros coma Marcelo Macías en 1916 ou Basilio Álvarez en 1928.
Pero ca guerra as cousas cambiarían; nestes anos máis de 160 médicos serían represaliados. O Colexio de Odontólogos, que fóra constituído no ano 1930, adhírese ao movemento, e procédese á incautación de todo tipo de materiais sanitarios que se enviarán aos hospitais militares do momento, como o de Bellavista en Vigo ou o de San Caetano. A título persoal, estes persoeiros veranse afectados pola incautación de bens, a inhabilitación ou en algúns casos, ao fusilamento.
Os Dainow Dicker, pola súa parte marchan a París, onde permanecerán desde 1939 a 1943, coa desgraza de que alí son capturados pola guerra, e internados no ano 1942 no campo de concentración do Velódromo de Drancy. Neste punto entrará Bernardo Rolland de Miota, que foi Cónsul Xeral de España en París entre 1939 e 1943, que tentará axudar aos represaliados polos nazis, e que axudará a esta familia a fuxir do campo de Drancy nun convoi que chegaría a Irún.
Chegados a este punto, cada protagonista de esta historia ten un final diferente: Marie Dicker morre ao chegar a fronteira. Miguel Dainow acaba en Cádiz, estuda a carreira de Medicina en Madrid. Volodia Dainow e Eva Dainow serán enviadas a un campo de refuxiados en Casablanca para ser posteriormente remitidas a Arxelia. Unha vez marchan, voltarán a París onde Volodia Dainow morrerá en torno a 1960.

DSC_27581
Fotografía: Alberte Otero

O que se intenta nesta conferencia non é soamente centrarse en individualismos e mostrar a cara de estes persoeiros que sen dúbida tiveron unha vida importante, se non que, tenta mostrar con exemplos a vida de moitas persoas que loitaron por manter os seus pensamentos ao longo da súa vida sen importar os seus devenires e que o mantiveron ata o momento da súa morte.
Os actos da Fundación Amigos da República, non finalizou nesta conferencia, xa que nesa mesma noite, tivo lugar unha cea no LICEO. Máis tarde, o domingo día 17, as doce da maña tivo lugar no Cemiterio de San Francisco unha ofrenda floral aos republicanos fusilados, co que se puxo fin aos actos deste ano 2016.

Daniel Luís Otero