ORBALLO

Unha crítica ó video Historia de Galicia en 10 minutos

Autor: David Sabucedo

O 14 de decembro a plataforma vasca Carki Productions publicou na súa canle de youtube o video Historia de Galicia en 10 minutos, traballo que en poucas horas colouse nas redes socias de medio país e nas páxinas dos principais medios de información, acadando unha opinión bastante encontrada por parte do público e variadas críticas en canto a rigorosidade histórica do mesmo. Unha vez vista a filmación, que erros históricos comete?

– O comezo fálase de que a os pobos que habitaban a rexión NO da península eran de orixe celta, mais non vou entrar neste tema xa que debería ter un artigo propio (e de moitas páxinas), digamos que nas derradeiras décadas o debate entre celtistas e anti-celtistas foi dos máis quentes da nosa historiografía.

castro de Viladonga (xunta.gal) — Castro de Viladonga (xunta.gal)

-Cando falan da conquista romana refírense a historia do Monte Medulio (lugar que aínda non foi localizado) un episodio que puxo fin ás chamadas Guerras Cántabras, no 19 a.C., e completou o dominio da Península por parte de Roma. O galeguismo fixo famoso este episodio de resistencia numantina dos galaicos, mais o capítulo máis relevante da conquista romana (que nós coñezamos a día de hoxe) foi a expedición no 138 a.C. de Décimo Xunio Bruto “O Galaico”.

Por aquel tempo Bruto tomou coma sobrenome o do seu inimigo galaico e tinguiu de sangue a terra de Hispania (Paulo Orosio s.IV-V)

Ariamirogaliza — Ariamiro, rei dos suevos (Codex Vigilanus s.X)

-No 409 d.C os suevos entran nas Hispanias e, no 410, supostamente asinan un pacto con Roma, que estaba en decadencia, polo que se poden instalar na provincia de Gallecia. Ó contrario do que se di no video ó principio si houbo enfrontamentos violentos ca aristocracia galaico-romana, mais iso non impediu que os xermanos constituíran un renio na provincia, do que se di que foi o primeiro reino cristián europeo da idade media, e durará case dous séculos, o coñecido coma Galliciensis Regnum.

-No século VI d.C. os visigodos depoñen o último rei suevo e anexionan o reino a súa coroa, mais manterano coma unha das provincias das que son señores: Gallaecia, Hispania e Septimania ou Galia, e porán a un dux o seu cargo. Este é un dato importante o que si fan referencia e que soe ser descoñecido polo “gran público”.

-No 711 os musulmáns entran na Península e derrotan os godos, mais ao contrario do que se di no video non tiveron dominio directo sobre as terras de gran parte da Gallaecia, só unha breve presenza militar nos primeiros anos. Eses continxentes son que foron derrotados nunha escaramuza por un princep local chamado Paio.

Levantouse en terra de Gallaecia un asno salvaxe chamado Paio… (Al-Maqqari s.X)

-O reino de Asturias, e posteriormente de León, é unha designación que lle deu a historiografía tradicional española no s. XIX, o nome daquel territorio era Gallaecia, e así era designado nas fontes árabes e cristiás peninsulares, e tamén pola europeas. O topónimo manterase ata o século XI.

-A “inventio” do sepulcro do Apóstolo Santiago en tempos de Afonso II de Oviedo puxo os ollos das cristiandade no territorio, mais recentes estudios desmenten a teoría que o NO fose unha rexión illada anteriormente, xa dende tempos dos pobos pre-romanos tivo unha importante rede comercial por vía marítima ca o Norte de Europa e o Mediterráneo.

teodomiro — Bispo Teodomiro descobre o sepulcro (Tombo da Catedral)

-No s.X os reis trasladan a súa corte a León. Por aqueles tempos os árabes comezan a sinalar que dentro da Gallaecia (Yilliqiya) na zona occidental está Galicia (Galisiyya), tamén na documentación do reino cristián comeza a falarse de galegos (antes era moi raro atopalo xentilicio nas fontes). Nese territorio que chega do Cantábrico ó río Mondego xorden cada certo tempo reis propios coma son por exemplo Ordoño II, Sancho Ordóñez ou Vermudo II, príncipes que son coroados en Compostela, e culminará co Reino de Galicia de García.

Entón naqueles días dous condes excitaron os galegos a unha guerra entre si…(Testamento de Odoyno s.X)

-No século XII o reino de Galicia divídese en dous, e Portugal converterase en reino independente, o norte do Miño seguirá vencellado ós monarcas de León, que se denominarán reis de Galicia e León. A unión das coroas de León e Castela no s.XIII levará a nosa terra a ser domino dos reis casteláns, mais iso non fará que perda o estatus de reino.

Fernado II de León e Galicia (Panteón real Compostela)

Afonso VIII de León e Galicia (Panteón Real de Compostela)

-No video dáse a entender que as guerras dos Irmandiños foi un levantamento popular na que as xentes ían destruír castelos con fachos e forcados, mais foi un movemento que emerxeu das cidades e vilas e era dirixido por burgueses e fidalgos, e os exércitos que dirixían ían ben armados, non esquezamos que era o pobo quen servía os señores nas súas guerras. Tamén, o contrario do que se di na filmación, despois da derrota non houbo unha represión xeneralizada, o castigo imposto foi a reconstrución das fortalezas derribadas.

Ao dito tempo Pardo de Cela, mariscal, dixéralle ao dito Conde que enchese os carballos dos ditos vasalos, e o dito Conde dixera que non se había de manter dos carballos (Preito Tabera-Fonseca s.XVI)

-O vicerrei que poñen os Reis Católicos non está para controlar que non haxa máis revoltas coma a dos Irmandiños, senón para «domar» á nobreza; é máis, Isabel e Fernando rematan a labor que comezaran as Irmandades, e polo camiño rematan cas forzas vivas do país.

SAMSUNG DIGITAL CAMERA — Fortaleza dos Andrade (wikipedia)

-As Cortes de Castela xa as había na Idade Media. Nunha data indeterminada do s.XV o Reino de Galicia perde a representación nelas, quedando representado polo deputado da cidade de Zamora. A loita por recuperar o voto en Cortes durará case dous séculos, ata o reinado de Felipe IV (s.XVII non XVIII), o Reino debe pagar por el 100 mil ducados que son destinados á construción de seis navíos para defensa das costas galegas (Malditos turcos!). O que recupera é o voto nas Cortes de Castela, non o título de reino que nunca se perdera.

O dito Reino (de Galicia) […] poda elixir e nomear procuradores e darlles seu poder bastante para vir ás ditas Cortes e asistir nelas e facer e conceder por Cortes no nome de dito Reino… (Célula de Felipe IV dándolle o voto en cortes o Reino de Galicia, 1623)

-No século XIX comeza o éxodo masivo de galegos cara o exterior, mais o certo é que a emigración xa comezara nas centurias anteriores cara Castela e Portugal, e en menor medida a América.

-A historia do nacemento do galeguismo é contada brevemente e céntrase na labor cultural, cousa que non me pareceu mal, xa que este movemento onde maior éxito colleitou foi neste eido; no que á política se refire non acadou unha gran masa social coma nos casos catalán e vasco.

Participantes-Asamblea-noviembre_EDIIMA20131118_0422_13 — Asemblea de Lugo de 1918 (cultural.gal)

Algúns feitos importantes da nosa historia non son tratados: a expedicións de Bruto e Xulio César ó NO; a creación da provincia de Gallaecia por Roma no s.III d.C.; o papel de Galicia na Coroa de Castela (s.XIII-XIV) na que o reino foi escenario da Guerra dos Cen Anos; a Xunta do Reino de Galicia, a asemblea das sete cidades no Antigo Réxime; a batalla de Rande; a Francesada, a guerra contra os franceses de Napoleón, cando a nosa terra foi o primeiro reino que expulsou ós invasores; etc. Pola contra inclúe temas coma o narcotráfico, unha moda dos últimos anos que non fixo máis que «blanquear» a imaxe dos “narcos”.

Resumir en 10 minutos a historia de XX séculos é unha labor imposible, pero polo menos que o que se conte estea ben documentado é importante. Este tipo de traballos nos que a historia se narra dunha maneira amena e dinámica soen ter éxito e chegan a milleiros de persoas, e se a mensaxe está trabucada á labor divulgativa fará máis dano que beneficio; e por desgraza o coñecemento do pasado da noso país por parte dos seus naturais non está para danalo moito máis, xa chegou dabondo o que fixo a serie O Final do Camiño.

Para saber máis:

Historia de Galicia en 10 minutos (Carki Productions)

Cine de calidade ou facer negocio da miseria?

Autor: Phillip Jeffries

Poucos días despois da clausura do Festival de Cine Internacional de Ourense, e podendo facer xa valoracións máis en frío, é momento de falar dun dos auténticos bombazos do certame: Capharnaüm.

Película de orixe libanés, dirixida por Nadine Labaki, o que aquí atopamos é unha metraxe que logrará remover as túas emocións, cunha sinopse que xa pon a pel de galiña antes aínda de ver nada dela, e que non podería ser máis engaiolante: “Tribunal internacional. Zain, un neno de 12 años, declara ante o xuíz. O xuíz: Por que demandaches aos teus propios pais? Zain: Por darme a vida.”

2776515.jpg-r_1280_720-f_jpg-q_x-xxyxx — Cartel do filme

Ao longo da metraxe coñeceremos a este rapaz, neno de idade descoñecida, pois os seus pais nin tan sequera tiveron a decencia de comunicar o seu nacemento no rexistro civil. A situación deste chico non podería ser máis dramática. De orixe máis que humilde, formando parte dunha familia que recorre a todo tipo de ilegalidades para poder gañarse a vida, e que non sinte ningún tipo de cariño nin por el nin polo resto dos seus irmáns, o noso protagonista leva unha vida chea de miseria, alcanzando o seu punto crítico cando os seus pais dan en matrimonio á súa irmá, de 11 anos, a un home de máis de trinta.

Será nese momento cando Zain, farto, decida marcharse da súa casa. Tras un tempo de vagabundeo, tratando de encontrar traballo nun parque de atraccións, remata coñecendo a Rahil, muller etíope, traballadora nese mesmo parque, coa que pasará a vivir, atopando o máis próximo a unha vida familiar que terá ata ese momento, con ela encarnando a figura de nai, e Yonas, o seu fillo, a de irmán.

Todo parece ir ben, pero os problemas voltarán cando ela desapareza, tendo que ser un neno pequeno o que se encargue de manter con vida a outro que o é aínda máis, pelexando contra todos os obstáculos e adversidades que a vida xeral xa pon de por si, é que, coma é lóxico, increméntanse cando é un neno o que ten que actuar coma se de un adulto se tratase.

Nun mundo tan polarizado coma o actual, esta Capharnaüm, non podía ser doutra forma, está a provocar unha auténtica división entre o público dunha maneira que fai tempo que non se vía. A pregunta é a seguinte: Estamos ante unha película que denuncia a situación que estase a vivir nos países de condicións semellantes ás retratadas na metraxe ou ante un produto manipulador que busca xogar coas emocións do espectador para que fale ben do que viu, sen importar a calidade real do filme?

A xente estase a dividir en dúas faccións. A dos que pensan que supón facer negocio da miseria allea e a dos que pensan que a película supón en todo momento unha denuncia á situación que millóns de nenos viven ao redor de todo o mundo.

Baixo o meu punto de vista, estamos ante o segundo caso, non dándose o primeiro para nada.

A película é máis que evidente que, no aspecto emocional, vai ao fácil, e o mellor exemplo disto é que sexan dous nenos pequenos os que rematan sendo os principais protagonistas do que vemos en pantalla; pero se consegue chegar ao espectador, aínda que sexa grazas a isto, acaso importa? Non é precisamente iso, que provoque en nós emocións, o que lle pedimos ao cine? E se aínda por riba se está a levar a cabo unha denuncia tan potente como a que Capharnaüm leva, na miña humilde opinión, a cabo, mellor que mellor.

Pode que mostrar a situación que alí estase a vivir a través de personaxes infantís (todo o tramo no que Zain coida de Yonas é entenrecedor a máis non poder) teña algo de truco, pero é completamente entendible dende o punto de vista de que só así é posible falar do que está pasando a todos os niveis aos que a película o quere facer.

Outro debate que tamén está a ser posible encontrar na rede é o de se a película está a pedir que a natalidade sexa controlada nos países máis pobres, pero isto é algo que non considero que ocorra na metraxe. Zain loita nun momento por lograr a escolarización, feito que finalmente non consegue. Os pais aseguran que tratan aos seus fillos como eles foron tratados. E por onde pasa precisamente que exista un cambio a ese nivel e en como as seguintes xeracións son educadas e criadas? Precisamente na educación. O que por miña parte vexo é unha denuncia de que a situación é así en determinados países pola ausencia de escolarización e de educación coas que estes contan, continuando a situación no caso de que isto non cambie, e non unha petición de que a natalidade sexa controlada.

Temas coma o das familias casando as súas fillas, cando estas aínda son nenas, só para conseguir algún tipo de beneficio, ou simplemente ter que gastar diñeiro nunca persoa menos; ou a situación da inmigración, que recordemos que é algo que estase a dar en todos os países do globo, e non só nos que presumen chamándose a se mesmos do primeiro mundo, tamén están presentes.

O proceso xudicial a través do que coñecemos a Zain só é unha escusa para que o neno poda contarnos a súa historia, que lle é mostrada ao espectador a través de flashbacks, reflexando un panorama, neste caso situado nas rúas de Beirut, no que a infancia é un mero produto, só benvido cando se pode sacar algún tipo de beneficio dela, cos pais desfacéndose da súa prole no caso de atopar algo que poida ser beneficioso para eles.

Porén todo o previamente dito, a directora, que na película realiza unha breve aparición coma avogada de Zain, consciente da cantidade de drama que estalle a presentar aos espectadores, non dubida á hora de incluír algunha que outra escena de ton algo máis cómico, co obxectivo de restarlle gravidade ao que está a ocorrer.

A película, que non terá o seu estreo en salas ata o mes de febreiro, acadou unha ovación de 15 minutos en Cannes, ademais do Premio do xurado neste mesmo festival. Para os Globos de Oro, a espera de ver que ocorre cos Oscar, xa foi nominada a mellor película de fala non inglesa. Aquí, en Ourense, pese a non facerse co premio a mellor película do festival, si levaría a mención especial do xurado, e o que para moitos é o galardón máis importante de calquera festival cinematográfico: O do público, cunha espectacular puntuación de 4,77 sobre 5.

Estamos ante unha metraxe que provoca arrepíos, pero que tamén é capaz de deixar esperanza, coma vemos nun final que loxicamente non imos a destripar, a través de actores e actrices non profesionais, na súa maioría, e que conseguen dar vida a personaxes que quedarán contigo moito tempo, principalmente no caso de Zain, interpretado polo neno de mesmo nome Zain Al Rafeea, conformando unha película máis que recomendable, e que estamos convencidos de que dará moito de que falar nos próximos meses, converténdose nunha das auténticas revelacións do vindeiro ano.

Tamén che pode interesar: